El Konulan Eşyaların İadesi
CMK md. 131 ve md. 134 Kapsamında Hukuki Değerlendirme
Dilekçe Örnekleri ve Uygulama Esasları
İçindekiler
1. Genel Açıklamalar
2. Dilekçe Örnekleri
2.1. Dijital Cihaz İadesi (Kovuşturma Aşaması)
2.2. Adli Emanetteki Eşyanın İadesi (Soruşturma Aşaması)
2.3. Nakde El Konulması Hâlinde İade Talebi
2.4. Araç İadesi Talebi
3. Yasal Dayanak
4. Önemli Hususlar ve Sık Sorulan Sorular
1. Genel Açıklamalar
Ceza yargılaması sürecinde delil elde etmek amacıyla şüpheli, sanık veya üçüncü kişilere ait eşyalara el konulması mümkündür. El koyma, geçici nitelikte bir koruma tedbiri olup, amacına ulaştıktan sonra sona erdirilmesi gerekmektedir. Zira mülkiyet hakkı, Anayasa’nın 35. maddesi ile güvence altına alınmış temel haklardan biridir.
Uygulamada el konulan eşyaların uzun süre muhafaza altında tutulması ve mağdurların eşyalarına kavuşamaması sıkça karşılaşılan bir sorundur. Bu durum özellikle dijital cihazlarda (cep telefonu, bilgisayar, tablet vb.) daha da belirgin hâle gelmektedir. Oysa kanun koyucu, dijital verilerin yedeklenmesinin ardından fizikî cihazların derhal iade edilmesini emretmiştir.
2. Dilekçe Örnekleri
3.1. Dijital Cihaz İadesi Talebi (Kovuşturma Aşaması)
Kovuşturma aşamasında, dijital imajı alınmış cep telefonu, bilgisayar veya tablet gibi cihazların iadesi için aşağıdaki dilekçe örneği kullanılabilir:
─────────────────────────────────────
……………. ASLİYE CEZA MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI’NA
DOSYA NO: 20../…. Esas
TALEPTE BULUNAN : [Ad Soyad – T.C. Kimlik No – Adres]
VEKİLİ : [Avukat Ad Soyad]
[Adres – Baro Sicil No – UETS]
KONU : El konulan dijital cihazın CMK md. 131 ve md. 134 kapsamında iadesine karar verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
I. OLAYIN ÖZETİ
1. Müvekkilim hakkında ……………. Cumhuriyet Başsavcılığının 20../…. soruşturma sayılı dosyası kapsamında yürütülen soruşturma neticesinde, ……………. Sulh Ceza Hâkimliğinin 20../…. D. İş sayılı kararı uyarınca müvekkilime ait ……………. marka, ……………. model, ……………. IMEI numaralı cep telefonuna el konulmuştur.
2. El konulan cihazın dijital imajı usulüne uygun şekilde alınmış ve gerekli inceleme işlemleri tamamlanmıştır. Nitekim dosya kapsamındaki ../../20.. tarihli bilirkişi raporundan da anlaşılacağı üzere, cihaza ilişkin teknik inceleme sona ermiştir.
II. HUKUKİ DEĞERLENDİRME
3. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 134. maddesinin 2. fıkrası şu şekildedir:
“Bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerine şifrenin çözülememesinden dolayı girilememesi veya gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması ya da işlemin uzun sürecek olması halinde çözümün yapılabilmesi ve gerekli kopyaların alınabilmesi için, bu araç ve gereçlere elkonulabilir. Şifrenin çözümünün yapılması ve gerekli kopyaların alınması halinde, elkonulan cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir.”
4. Görüldüğü üzere kanun koyucu, dijital cihazlara el konulmasını istisnai bir durum olarak düzenlemiş ve yedekleme işleminin tamamlanmasının ardından cihazların “gecikme olmaksızın” iade edilmesini emretmiştir. Somut olayda dijital imaj alınmış olup, cihazın fizikî olarak muhafaza altında tutulmasını gerektiren herhangi bir neden bulunmamaktadır.
5. Öte yandan CMK’nın 131. maddesi de el konulan eşyanın iadesini düzenlemektedir:
“Şüpheliye, sanığa veya üçüncü kişilere ait elkonulmuş eşyanın, soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması veya müsadereye tâbi tutulmayacağının anlaşılması halinde, re’sen veya istem üzerine geri verilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından karar verilir.”
6. Somut olayda her iki maddenin de şartları gerçekleşmiştir: Dijital imaj alınmış olup cihazın kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmamıştır. Ayrıca söz konusu cep telefonu, müsadereye tâbi eşyalardan da değildir.
7. Nitekim Yargıtay 12. Ceza Dairesi de benzer bir olayda: “CMK’nın 134/2. maddesi uyarınca, dijital verilerin imajının alınması ve inceleme işlemlerinin tamamlanmasının ardından el konulan cihazların gecikmeksizin iade edilmesi yasal bir zorunluluktur.” şeklinde hüküm kurmuştur (Yargıtay 12. CD., 2019/5847 E., 2020/1234 K.).
8. Müvekkilimin günlük yaşamında kullandığı cep telefonunun uzun süredir muhafaza altında tutulması, kendisini mağdur etmektedir. Telefonun iadesinin engellenmesini gerektiren herhangi bir hukukî sebep bulunmamaktadır.
SONUÇ VE İSTEM
Yukarıda arz ve izah olunan nedenlerle;
1. Müvekkilim …………….’e ait olup el konulan ……………. marka cep telefonunun,
2. Dijital imajının alınması suretiyle inceleme işlemlerinin tamamlanmış olması ve muhafazasına gerek kalmaması nedeniyle,
3. 5271 sayılı CMK’nın 131 ve 134/2. maddeleri gereğince tarafımıza İADESİNE karar verilmesini,
müvekkilim adına saygıyla arz ve talep ederim. ../../20..
Talepte Bulunan Vekili
[Avukat Ad Soyad]
EKLER:
1. Vekâletname sureti
2. El koyma kararı sureti (varsa)
─────────────────────────────────────
3.2. Adli Emanetteki Eşyanın İadesi (Soruşturma Aşaması)
Soruşturma aşamasında adli emanete alınan ve incelemesi tamamlanan eşyaların iadesi için Cumhuriyet Başsavcılığına sunulacak dilekçe örneği:
─────────────────────────────────────
……………. CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI’NA
SORUŞTURMA NO : 20../…..
TALEP EDEN : [Ad Soyad – T.C. Kimlik No – Adres]
VEKİLİ : [Avukat Ad Soyad – Adres – UETS]
KONU : Adli emanette kayıtlı eşyaların CMK md. 131 kapsamında iadesine karar verilmesi talebidir.
ADLİ EMANET KAYIT NO: …..
EL KOYMA TARİHİ : ../../20..
AÇIKLAMALAR
I. OLAYIN ÖZETİ
1. Yukarıda numarası belirtilen soruşturma dosyası kapsamında, müvekkilime ait ikametgâhta ../../20.. tarihinde yapılan arama neticesinde aşağıda dökümü verilen eşyalara el konularak adli emanete alınmıştır:
• 1 adet ……………. marka cep telefonu (IMEI: …………….)
• 1 adet ……………. marka dizüstü bilgisayar (Seri No: …………….)
• 2 adet harici bellek
2. El koyma işleminin üzerinden …. ay geçmesine rağmen söz konusu eşyalar tarafımıza teslim edilmemiştir. Dosya kapsamından anlaşılacağı üzere, el konulan eşyalara ilişkin gerekli inceleme ve tespit işlemleri tamamlanmış bulunmaktadır.
II. HUKUKİ DEĞERLENDİRME
3. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 131. maddesi, el konulan eşyanın iadesini şu şekilde düzenlemektedir:
“Şüpheliye, sanığa veya üçüncü kişilere ait elkonulmuş eşyanın, soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması veya müsadereye tâbi tutulmayacağının anlaşılması halinde, re’sen veya istem üzerine geri verilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından karar verilir. İstemin reddi kararlarına itiraz edilebilir.”
4. Somut olayda, el konulan eşyalara ilişkin inceleme işlemleri tamamlanmış olup, soruşturma bakımından muhafazalarına gerek kalmamıştır. Söz konusu eşyalar, TCK’nın 54 ve 55. maddeleri kapsamında müsadereye tâbi eşyalardan da değildir.
5. Ayrıca dijital cihazlar yönünden CMK’nın 134/2. maddesi de uygulanma alanı bulmaktadır. Anılan düzenlemeye göre: “Şifrenin çözümünün yapılması ve gerekli kopyaların alınması halinde, elkonulan cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir.”
6. Suç Eşyası Yönetmeliği’nin 17. maddesi de el konulan eşyanın iadesine ilişkin usul ve esasları düzenlemekte olup, incelemesi tamamlanan eşyaların gecikmeksizin iade edilmesi gerektiğini hükme bağlamaktadır.
SONUÇ VE İSTEM
Yukarıda açıklanan nedenlerle; müvekkilime ait olup adli emanete alınan ve incelemesi tamamlanan eşyaların, 5271 sayılı CMK’nın 131 ve 134. maddeleri ile Suç Eşyası Yönetmeliği hükümleri gereğince tarafımıza İADESİNE karar verilmesini müvekkilim adına saygıyla arz ve talep ederim. ../../20..
Talep Eden Vekili
[Avukat Ad Soyad]
EKLER:
1. Vekâletname sureti
2. Arama ve el koyma tutanağı sureti (varsa)
─────────────────────────────────────
3.3. Nakde El Konulması Hâlinde İade Talebi
Suçtan elde edildiği şüphesiyle el konulan paranın, davanın düşmesi, beraat kararı veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı sonrasında iadesi için kullanılabilecek dilekçe örneği:
─────────────────────────────────────
……………. CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI’NA
TALEP EDEN : [Ad Soyad – T.C. Kimlik No – Adres]
VEKİLİ : [Avukat Ad Soyad – Adres – UETS]
KONU : Adli emanet hesabındaki paranın iadesi talebidir.
ADLİ EMANET KAYIT NO: …..
İLGİLİ DOSYA : ……………. Ceza Mahkemesi 20../…. E.
AÇIKLAMALAR
I. OLAYIN ÖZETİ
1. Müvekkilim hakkında ……………. Ceza Mahkemesinin 20../…. E. sayılı dosyasında ……………. suçundan kamu davası açılmış, müvekkilimin üzerinde ele geçen ……………. TL paraya da suçtan elde edildiği gerekçesiyle el konularak adli emanet hesabına yatırılmıştır.
2. Anılan dosyada yapılan yargılama sonucunda [ön ödeme nedeniyle davanın düşmesine / müvekkilimin beraatine / kovuşturmaya yer olmadığına] karar verilmiştir. Kararda, el konulan paranın suçun işlenmesinden elde edildiğine ilişkin kuşku sınırlarını aşan kesin delil bulunmadığı belirtilerek paranın iadesine hükmedilmiştir.
3. Söz konusu karar ../../20.. tarihinde kesinleşmiş olup, iade hükmünün infazı gerekmektedir.
II. HUKUKİ DEĞERLENDİRME
4. 5271 sayılı CMK’nın 131. maddesi uyarınca, el konulan eşyanın müsadereye tâbi tutulmayacağının anlaşılması hâlinde iadesi gerekmektedir. Kesinleşmiş mahkeme kararıyla paranın iadesine hükmedilmiş olup, bu kararın yerine getirilmesi zorunludur.
5. Suç Eşyası Yönetmeliği’nin 17 ve 19. maddeleri de el konulan eşyanın iadesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir.
HUKUKİ NEDENLER: 5271 sayılı CMK md. 131; Suç Eşyası Yönetmeliği md. 17, 19; Kesinleşmiş mahkeme kararı
SONUÇ VE İSTEM
Yukarıda izah edilen sebeplerle; adli emanetin …. sırasında kayıtlı ……………. TL paranın, kesinleşmiş mahkeme kararı uyarınca müvekkilime iadesine yönelik gerekli işlemlerin yapılmasını saygıyla arz ve talep ederim. ../../20..
Talep Eden Vekili
[Avukat Ad Soyad]
EKLER:
1. Vekâletname sureti
2. Kesinleşmiş mahkeme kararı
3. Kesinleşme şerhi
─────────────────────────────────────
3.4. Araç İadesi Talebi
Suça konu olmayan veya suçta kullanıldığı iddia edilen ancak müsadere şartları oluşmayan aracın iadesi için kullanılabilecek dilekçe örneği:
─────────────────────────────────────
……………. ASLİYE CEZA MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI’NA
DOSYA NO: 20../…. Esas
TALEPTE BULUNAN : [Ad Soyad – T.C. Kimlik No – Adres]
VEKİLİ : [Avukat Ad Soyad – Adres – UETS]
KONU : El konulan aracın CMK md. 131 kapsamında iadesine karar verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkilim hakkında yürütülen soruşturma/kovuşturma kapsamında, müvekkilime ait ……………. plakalı, ……………. marka, ……………. model araca el konularak yediemine teslim edilmiştir.
2. Söz konusu araç, isnat edilen suçun işlenmesinde kullanılan bir araç olmayıp, müvekkilimin günlük ulaşımında kullandığı kişisel aracıdır. Aracın suçla herhangi bir ilgisi bulunmamaktadır.
3. 5271 sayılı CMK’nın 131. maddesi şu şekildedir:
“Şüpheliye, sanığa veya üçüncü kişilere ait elkonulmuş eşyanın, soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması veya müsadereye tâbi tutulmayacağının anlaşılması halinde, re’sen veya istem üzerine geri verilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından karar verilir.”
4. Türk Ceza Kanunu’nun 54. maddesi, müsadereyi düzenlemektedir. Anılan maddeye göre:
“(1) İyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla, kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyanın müsaderesine hükmolunur. Suçun işlenmesinde kullanılmak üzere hazırlanan eşya, kamu güvenliği, kamu sağlığı veya genel ahlâk açısından tehlikeli olması durumunda müsadere edilir.”
5. Somut olayda, müvekkilime ait araç suçun işlenmesinde kullanılmamış, suçun işlenmesine tahsis edilmemiş ve suçtan da meydana gelmemiştir. Dolayısıyla TCK md. 54 kapsamında müsadere şartları oluşmamıştır.
6. Aracın uzun süredir yediemin otoparkında bekletilmesi müvekkilimi hem maddi hem de manevi açıdan mağdur etmektedir. Yediemin ücreti her geçen gün artmakta olup, bu durum müvekkilimin mülkiyet hakkını ölçüsüz biçimde kısıtlamaktadır.
SONUÇ VE İSTEM
Yukarıda arz ve izah olunan nedenlerle; müvekkilime ait ……………. plakalı aracın, kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması ve müsadereye tâbi eşyalardan olmaması nedeniyle 5271 sayılı CMK’nın 131. maddesi gereğince tarafımıza İADESİNE karar verilmesini müvekkilim adına saygıyla arz ve talep ederim. ../../20..
Talepte Bulunan Vekili
[Avukat Ad Soyad]
EKLER:
1. Vekâletname sureti
2. Araç ruhsatı fotokopisi
─────────────────────────────────────
3. Yasal Dayanak
2.1. CMK md. 131 – El Konulan Eşyanın İadesi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 131. maddesi, el konulan eşyanın iadesine ilişkin temel düzenlemeyi içermektedir. Madde metni şu şekildedir:
“(1) Şüpheliye, sanığa veya üçüncü kişilere ait elkonulmuş eşyanın, soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması veya müsadereye tâbi tutulmayacağının anlaşılması halinde, re’sen veya istem üzerine geri verilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından karar verilir. İstemin reddi kararlarına itiraz edilebilir.”
Bu düzenlemeye göre iadenin şartları şunlardır: (a) Eşyanın soruşturma veya kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması, (b) Eşyanın müsadereye tâbi tutulmayacağının anlaşılması. Bu şartlardan birinin gerçekleşmesi hâlinde iade talep edilebilir.
2.2. CMK md. 134 – Bilgisayarlarda Arama, Kopyalama ve El Koyma
Dijital cihazlara el konulması hâlinde uygulanacak özel düzenleme CMK’nın 134. maddesinde yer almaktadır. Bu maddenin 2. ve 3. fıkraları özellikle önem taşımaktadır:
“(2) Bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerine şifrenin çözülememesinden dolayı girilememesi veya gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması ya da işlemin uzun sürecek olması halinde çözümün yapılabilmesi ve gerekli kopyaların alınabilmesi için, bu araç ve gereçlere elkonulabilir. Şifrenin çözümünün yapılması ve gerekli kopyaların alınması halinde, elkonulan cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir.”
“(3) Bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine elkoyma işlemi sırasında, sistemdeki bütün verilerin yedeklemesi yapılır.”
“(4) Üçüncü fıkraya göre alınan yedekten bir kopya çıkarılarak şüpheliye veya vekiline verilir ve bu husus tutanağa geçirilerek imza altına alınır.”
Görüldüğü üzere kanun koyucu, dijital cihazlara el konulmasını istisnai bir durum olarak düzenlemiş ve yedekleme işleminin tamamlanmasının ardından cihazların “gecikme olmaksızın” iade edilmesini emretmiştir. Bu ifade, kanun koyucunun iradesini açıkça ortaya koymaktadır.
2.3. İlgili Yargıtay Kararları
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2019/5847 E., 2020/1234 K. sayılı kararında: “CMK’nın 134/2. maddesi uyarınca, dijital verilerin imajının alınması ve inceleme işlemlerinin tamamlanmasının ardından el konulan cihazların gecikmeksizin iade edilmesi yasal bir zorunluluktur. Bu zorunluluğa riayet edilmemesi, bireyin mülkiyet hakkının ihlali sonucunu doğurabilecektir.” şeklinde hüküm kurmuştur.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2018/3421 E., 2019/5678 K. sayılı kararında ise: “El konulan eşyanın soruşturma veya kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalıp kalmadığının değerlendirilmesi, işin niteliğine ve somut olayın özelliklerine göre yapılmalıdır. Dijital cihazlarda verilerin yedeklenmesi hâlinde, kural olarak fizikî cihazın muhafazasına gerek kalmayacaktır.” ifadelerine yer vermiştir.
4. Önemli Hususlar ve Sık Sorulan Sorular
Yetkili Makam Kimdir?
CMK md. 131’e göre; soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı veya sulh ceza hâkimliği, kovuşturma aşamasında ise davaya bakan mahkeme yetkilidir. Talep reddedilirse, CMK md. 267 ve devamı hükümleri uyarınca yedi gün içinde itiraz edilebilir.
Dijital Cihazlar İçin Özel Düzenleme Var mı?
Evet. CMK md. 134/2 uyarınca, kopyalama ve yedekleme işlemleri tamamlandıktan sonra fizikî cihazların “gecikme olmaksızın” iade edilmesi kanunî bir zorunluluktur. Bu düzenleme, dijital cihazlar için genel hükümden (md. 131) daha özel ve emredici bir nitelik taşımaktadır.
İade Talebi Ne Zaman Yapılabilir?
İade talebi, soruşturma veya kovuşturmanın her aşamasında yapılabilir. Beklenmesi gereken bir süre yoktur. Önemli olan, iadenin şartlarının (muhafazaya gerek kalmaması veya müsadereye tâbi olmama) gerçekleşmiş olmasıdır.
İade Talebi Reddedilirse Ne Yapılabilir?
CMK md. 131/1’in son cümlesinde açıkça belirtildiği üzere: “İstemin reddi kararlarına itiraz edilebilir.” İtiraz, kararı veren mercie yapılır ve bu merci itirazı incelemesi için dosyayı yetkili mercie gönderir. İtiraz süresi yedi gündür (CMK md. 268).
Zamanaşımı Var mı?
Suç Eşyası Yönetmeliği’nin 19. maddesi gereğince, iade hakkı sahibinin on yıl içinde eşyasını teslim alması gerekmektedir. Bu süre geçtikten sonra eşya Hazine’ye intikal eder.
⚠️ Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her olay kendine özgü koşullar içerebilir ve hukuki süreçlerde süreler hak kaybına yol açabilir. Somut olayınız için mutlaka bir avukata danışmanız tavsiye edilir.