Kanser İlacı Karşılanması Davalaında Görevli ve Yetkili Mahkeme Hangisidir? (2026 Güncel Rehber)

Kanser tedavisinde kullanılan akıllı ilaçlar ve immünoterapi ilaçlarının Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanması talebiyle açılacak davalarda görevli ve yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi, davanın başarıyla sonuçlanması için kritik öneme sahiptir. Yanlış mahkemede açılan dava, görevsizlik veya yetkisizlik kararıyla sonuçlanacak ve kanser hastası için hayati önem taşıyan tedavi sürecinde telafisi güç gecikmelere yol açacaktır. Bu makalede, kanser ilacı davalarında görevli ve yetkili mahkeme konusu, güncel mevzuat ve yargı kararları ışığında kapsamlı olarak ele alınmaktadır.

Görev ve Yetki Kavramları Arasındaki Fark

Görev ve yetki kavramları, usul hukukunun temel kavramlarından olup birbirinden farklı hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Bu ayrımın doğru anlaşılması, dava sürecinin sağlıklı yürütülmesi bakımından zorunludur.

Görev Kavramı

Görev, bir davanın hangi tür mahkemede görüleceğini belirleyen kuraldır. Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve mahkeme tarafından resen (kendiliğinden) dikkate alınır. Taraflar görev itirazında bulunmasa bile mahkeme, görevsiz olduğunu tespit ettiğinde görevsizlik kararı vermek zorundadır.

Kanser ilacı davalarında görev sorunu, hastanın sigortalılık statüsüne göre belirlenmektedir. Dava İş Mahkemesinde mi yoksa İdare Mahkemesinde mi görülecek sorusu, görev meselesidir.

Yetki Kavramı

Yetki, aynı tür mahkemeler arasında davanın hangi yerdeki mahkemede görüleceğini belirleyen kuraldır. Örneğin dava İş Mahkemesinde görülecekse, İstanbul İş Mahkemesi mi yoksa Ankara İş Mahkemesi mi yetkili sorusu, yetki meselesidir.

Yetki kuralları kural olarak kesin değildir; taraflar yetki itirazında bulunmazlarsa yetkisiz mahkeme davaya bakmaya devam edebilir. Ancak kesin yetki hallerinde mahkeme resen yetkisizlik kararı verir.

Kanser İlacı Davalarında Görevli Mahkeme

Kanser ilaçlarının SGK tarafından karşılanması davalarında görevli mahkeme, hastanın sigortalılık statüsüne göre farklılık göstermektedir. Bu ayrım, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 101. maddesi ile Anayasa Mahkemesi ve Uyuşmazlık Mahkemesi kararları çerçevesinde şekillenmektedir.

5510 Sayılı Kanun’un 101. Maddesi

5510 sayılı Kanun’un 101. maddesi, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıkların İş Mahkemelerinde görüleceğini düzenlemektedir. Bu hüküm, SGK ile sigortalılar arasındaki uyuşmazlıklarda genel görevli mahkemeyi belirlemiştir.

“Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür.” (5510 sayılı Kanun, m. 101)

Ancak bu genel kuralın önemli bir istisnası bulunmaktadır: 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 01.10.2008 tarihinden önce emekli sandığına tabi olan kamu görevlileri (4/c sigortalıları) için görevli mahkeme İdare Mahkemesidir.

Sosyal Güvenlik Reformu ve Etkisi

2008 yılında gerçekleştirilen Sosyal Güvenlik Reformu ile SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı tek çatı altında birleştirilmiştir. 5754 sayılı Kanun ile yapılan bu değişiklik, görevli mahkeme konusunda önemli bir ayrıma yol açmıştır:

• 01.10.2008 tarihinden önce memuriyete başlayanlar için İdare Mahkemesi görevlidir.
• 01.10.2008 tarihinden sonra memuriyete başlayanlar için İş Mahkemesi görevlidir.
• 4/A (işçi) ve 4/B (bağımsız çalışan) sigortalıları için İş Mahkemesi görevlidir.

Sigortalılık Statüsüne Göre Görevli Mahkeme Tablosu

4/A Sigortalıları (Hizmet Akdine Tabi Çalışanlar)

Özel sektör çalışanları, işçiler ve 4/A statüsünden emekli olanlar bu kategoridedir. Bu sigortalılar için görevli mahkeme İş Mahkemesidir. 5510 sayılı Kanun’un 101. maddesi doğrudan uygulanır.

4/B Sigortalıları (Bağımsız Çalışanlar)

Esnaf, serbest meslek erbabı, şirket ortakları ve tarımsal faaliyette bulunanlar bu kategoridedir. Bu sigortalılar için de görevli mahkeme İş Mahkemesidir.

4/C Sigortalıları (Kamu Görevlileri) – 01.10.2008 Öncesi

01.10.2008 tarihinden önce memuriyete başlayan ve o tarihte emekli sandığına tabi olan kamu görevlileri için görevli mahkeme İdare Mahkemesidir. Bu durum, Anayasa Mahkemesi’nin 22.12.2011 tarih ve E:2010/65, K:2011/169 sayılı kararı ile kesinlik kazanmıştır.

4/C Sigortalıları (Kamu Görevlileri) – 01.10.2008 Sonrası

01.10.2008 tarihinden sonra memuriyete başlayanlar için ise içtihatlar henüz netleşmemiştir. Bazı mahkemeler İş Mahkemesini, bazıları ise İdare Mahkemesini görevli kabul etmektedir. Bu belirsizlik, uygulamada sorunlara yol açmaktadır.

Banka Emekli Sandığı Mensupları

506 sayılı Kanun’un geçici 20. maddesi kapsamındaki banka emekli sandığı mensupları için görevli mahkeme İdare Mahkemesidir. Yargıtay 10. ve 21. Hukuk Daireleri bu yönde kararlar vermektedir.

Yüksek Yargı Kararları

Anayasa Mahkemesi Kararı

Anayasa Mahkemesi’nin 22.12.2011 tarih ve E:2010/65, K:2011/169 sayılı kararı, 4/c sigortalılarının SGK ile olan uyuşmazlıklarında idari yargının görevli olduğunu açıkça ortaya koymuştur. Kararda şu ifadelere yer verilmiştir:

“5754 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden önce memur ve diğer kamu görevlisi olarak çalışmakta olanlar, evvelce olduğu gibi 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olacaklar ve bunların emeklilik bakımından 5510 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması devam edecek; ancak bunların sağlık bakımındaki işlemlerinin uygulanmasından doğacak uyuşmazlıklar idari yargının görevinde olacaktır.”

Uyuşmazlık Mahkemesi Kararları

Uyuşmazlık Mahkemesi de çeşitli kararlarında bu görüşü teyit etmiştir:

• 4.9.2012 tarih 2012/64-83 E. ve K. sayılı karar
• 25.06.2018 tarih 2018/435-418 sayılı karar
• 27.01.2020 tarih 2019/893 E, 2020/45 K sayılı karar

Bu kararlar, 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesinden önce memur statüsünde bulunanların sosyal güvenlik mevzuatından doğan ilgili uyuşmazlıklarında idari yargının görevli olacağını ortaya koymaktadır.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 24.10.2014 tarih, 2014/5183 E, 2014/20604 K sayılı kararı ve Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin 13.03.2018 tarih, 2016/14349 E, 2018/2239 K sayılı kararı da aynı doğrultudadır.

Kanser İlacı Davalarında Yetkili Mahkeme

Görevli mahkemenin belirlenmesinden sonra yetkili mahkemenin de doğru tespit edilmesi gerekmektedir. Yetki kuralları, davanın İş Mahkemesinde mi yoksa İdare Mahkemesinde mi görüleceğine göre farklılık göstermektedir.

İş Mahkemesinde Yetki

Dava İş Mahkemesinde görülecekse, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) yetki kuralları uygulanacaktır. HMK’nın 14. maddesinin birinci fıkrası şu şekildedir:

“Bir şubenin işlemlerinden doğan davalarda, o şubenin bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir.” (HMK, m. 14/1)

Bu hükme göre, kanser ilacı başvurusunu değerlendiren ve ret kararı veren SGK şubesinin bulunduğu yer İş Mahkemesi yetkilidir. Örneğin başvuru İstanbul’daki bir SGK şubesine yapılmış ve ret kararı buradan verilmişse, İstanbul İş Mahkemeleri yetkilidir.

Ankara İbni Sina SGK Meselesi

Uygulamada önemli bir sorun, başvuruların Ankara İbni Sina Sağlık Sosyal Güvenlik Merkezi’ne yönlendirilmesidir. Lumakras, Enhertu gibi bazı ilaçlar için başvurular hangi ilde yapılırsa yapılsın, Ankara’daki bu merkeze gönderilmekte ve ret kararı oradan gelmektedir.

Bu durumda yetkili mahkeme Ankara İş Mahkemeleri olmaktadır. Bu durum, özellikle İstanbul ve diğer büyükşehirlerdeki hastalar için dezavantaj oluşturmaktadır. Zira Ankara İş Mahkemeleri, ihtiyati tedbir konusunda daha ihtiyatlı kararlar verebilmektedir.

Pratik Öneri:

SGK başvurusu yapılırken, ret cevabının başvuru yapılan şubeden verilmesinin talep edilmesi düşünülebilir. Ancak uygulamada SGK’nın bu talebe uyup uymayacağı belirsizdir.

İdare Mahkemesinde Yetki

Dava İdare Mahkemesinde görülecekse, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun (İYUK) yetki kuralları uygulanacaktır. İYUK’un 32. maddesi genel yetki kuralını düzenlemektedir:

“Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla bu Kanunda veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması halinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.” (İYUK, m. 32)

Bu hükme göre, idari işlemi yapan merciin bulunduğu yer İdare Mahkemesi yetkilidir. SGK’nın ret kararı hangi şubeden verildiyse, o şubenin bulunduğu yer İdare Mahkemesi yetkili olacaktır.

Kamu Görevlilerine İlişkin Özel Yetki Kuralı

İYUK’un 33. maddesi, kamu görevlilerine ilişkin özel yetki kuralları içermektedir. Ancak kanser ilacı davaları, bu maddede sayılan atama, nakil, görevden alma gibi işlemlerden farklı nitelikte olduğundan, genel yetki kuralının uygulanacağı düşünülmektedir.

Güncel Yargı Uygulaması ve Sorunlar

Uygulamada görev ve yetki konusunda bazı belirsizlikler ve sorunlar yaşanmaktadır:

Ankara Bölge İdare Mahkemesi Kararları

Ankara Bölge İdare Mahkemeleri, bazı kararlarda yetkisizlik kararı verilmesi yönünde hükümler kurmuştur. Özellikle SGK İstanbul şubesinin ret kararı vermesine rağmen davanın Ankara’da açılması halinde yetkisizlik kararları çıkmaktadır.

Bu durum, uygulamada karışıklığa yol açmaktadır. Bazı kararlar istinaf aşamasında bozulmuş, bazıları ise onanmıştır. Bu belirsizlik, avukatların dava açarken dikkatli olmalarını gerektirmektedir.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi Kararları

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi, bazı kararlarda 4/c kapsamındaki sigortalılar için İdare Mahkemesinin görevli olduğuna hükmetmiştir. Bu kararlar, yerel mahkemelerin verdiği ihtiyati tedbir kararlarını etkilememekle birlikte, esasa ilişkin incelemenin İdare Mahkemesinde yapılmasını öngörmüştür.

İş Mahkemesi ile İdare Mahkemesi Arasındaki Farklar

Görevli mahkemenin İş Mahkemesi veya İdare Mahkemesi olması, dava sürecini önemli ölçüde etkilemektedir:

İhtiyati Tedbir / Yürütmenin Durdurulması

İş Mahkemesinde İhtiyati Tedbir:

• Davalının savunması beklenmeksizin verilebilir.
• Genellikle bir hafta içinde karar çıkabilir.
• HMK’nın 389 ve devamı maddeleri uygulanır.

İdare Mahkemesinde Yürütmenin Durdurulması:

• İYUK’un 27. maddesi gereği genellikle davalının savunması alındıktan sonra karar verilir.
• En az 2-2,5 aylık bir gecikme söz konusu olabilir.
• Telafisi güç veya imkansız zarar ve açık hukuka aykırılık koşulları aranır.

Talep ve Karar Biçimi

İş Mahkemesinde:

• Doğrudan ilacın karşılanması talep edilebilir.
• Mahkeme, SGK’yı ilacı karşılamaya mahkum edebilir.

İdare Mahkemesinde:

• İdari işlemin iptali talep edilir.
• Yargı, idarenin yerine geçerek karar veremez.
• Mahkeme, ret işleminin iptaline karar verir.

Pratik Sonuçlar ve Öneriler

Sigortalılık Statüsünü Doğru Belirleme

Dava açmadan önce hastanın sigortalılık statüsünün doğru belirlenmesi gerekmektedir. E-Devlet üzerinden veya SGK’dan alınacak hizmet dökümü belgesiyle sigortalılık türü (4/A, 4/B veya 4/C) tespit edilmelidir.

Özellikle memuriyet başlangıç tarihi önem taşımaktadır. 01.10.2008 tarihinden önce mi sonra mı memuriyete başlandığı, görevli mahkemenin belirlenmesinde kritik rol oynamaktadır.

SGK Şubesini Takip Etme

SGK’ya yapılan başvurunun hangi şubeye yönlendirildiği takip edilmelidir. Ret kararı veren şubenin tespiti, yetkili mahkemenin belirlenmesi için zorunludur.

Başvuru sırasında şubeyle iletişim kurularak ret kararının nereden geleceği öğrenilmeye çalışılabilir. Bu bilgi, dava stratejisinin belirlenmesinde yardımcı olacaktır.

Zaman Faktörü

Kanser hastalarında zaman kritik öneme sahiptir. İdare Mahkemesinde yürütmenin durdurulması kararının gecikmesi, hastanın tedavisiz kalmasına yol açabilir.

Bu nedenle bazı avukatlar, görev kurallarına rağmen İş Mahkemesinde dava açmayı tercih etmektedir. Ancak bu durum, görevsizlik kararıyla sonuçlanacak ve dosya İdare Mahkemesine gönderilecektir. Görevsizlik kararı kesinleştikten sonra dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi de zaman alacağından, bu strateji dikkatli değerlendirilmelidir.

Görevsizlik ve Yetkisizlik Kararları

Yanlış mahkemede açılan davada mahkeme, görevsizlik veya yetkisizlik kararı verecektir. Bu kararların hukuki sonuçları farklıdır:

Görevsizlik Kararı

Mahkeme görevsiz olduğuna karar verdiğinde, dosyayı görevli mahkemeye göndermez. Davacının, kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde görevli mahkemede yeniden dava açması gerekmektedir. Bu süre içinde dava açılmazsa, davanın açılmamış sayılmasına karar verilir.

Yetkisizlik Kararı

Mahkeme yetkisiz olduğuna karar verdiğinde, davacının talebi üzerine dosyayı yetkili mahkemeye gönderir. Davacı, yetkisizlik kararının kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesini talep etmelidir.

Sonuç

Kanser ilacı karşılanması davalarında görevli ve yetkili mahkemenin doğru belirlenmesi, davanın başarıyla ve hızla sonuçlanması için zorunludur. Hastanın sigortalılık statüsü görevli mahkemeyi, SGK şubesinin konumu ise yetkili mahkemeyi belirlemektedir.

4/A ve 4/B sigortalıları için İş Mahkemesi görevli iken, 01.10.2008 öncesi memuriyete başlayan 4/C sigortalıları ve banka emekli sandığı mensupları için İdare Mahkemesi görevlidir. Yetkili mahkeme ise ret kararı veren SGK şubesinin bulunduğu yer mahkemesidir.

İş Mahkemesinin ihtiyati tedbir konusundaki hızlı tutumu avantaj oluştururken, İdare Mahkemesinin yürütmenin durdurulması konusundaki gecikmeleri dezavantaj teşkil etmektedir. Bu durum, dava stratejisinin belirlenmesinde dikkate alınmalıdır.

Görev ve yetki konusundaki belirsizlikler ve içtihat farklılıkları, bu alanda deneyimli bir avukatla çalışmayı zorunlu kılmaktadır. Yanlış mahkemede açılan davanın yol açacağı zaman kaybı, kanser hastaları için telafisi imkansız sonuçlara neden olabilir.