Kanser İlacı Davası Sürerken Hasta Vefat Ederse Ne Olur? Hukuki Süreç ve Emsal Kararlar

Hukuki Süreç ve Emsal Kararlar

SGK kanser ilacı davası, hasta için yaşamsal bir mücadeleyi; yakınları için ise eş zamanlı yürütülen hukuki ve insani bir sınavı temsil etmektedir. Peki bu mücadele sürerken hasta vefat ederse ne olur? Dava konusuz mu kalır? İhtiyati tedbir ya da yürütmeyi durdurma kararı kapsamında karşılanmış olan ilaç bedelleri kime kalır? Mirasçılar davayı sürdürebilir mi? Bu sorular, kanser ilacı davalarında en sık karşılaştığımız ve yanıtlanması en kritik sorular arasındadır. Bu makalede söz konusu soruları hukuki dayanakları, yargı kararları ve pratik sonuçları itibarıyla ayrıntılı biçimde ele alacağız.

Keytruda Tedavisi ile İlgili SGK Ödemesi

1. SGK’nın Kanser İlacını Karşılamaması ve Dava Yolunun Açılması

Türkiye’de onkoloji hastalarının kullandığı pek çok ilaç, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) geri ödeme listesinde yer almamaktadır. İmmünoterapi ilaçları başta olmak üzere Opdivo (nivolumab), Keytruda (pembrolizumab), Tecentriq (atezolizumab), Enhertu (trastuzumab deruxtecan) ve benzeri hedefli tedavi ilaçları bunların en bilinenleridir. SGK’nın bu ilaçları reddetmesi üzerine hastalar ve yakınları, hak arama yoluna başvurmaktadır.

Bu süreçte başvurulan temel hukuki araç, idare mahkemelerinde açılan tam yargı davası ya da iptal davasıdır. Dava, SGK’nın ilacı karşılamayı reddeden kararının iptali ve ilgili bedelin tazminini içerebilmektedir. Dayanılan mevzuat arasında 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) hükümleri ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkı yer almaktadır.

Dava açılması, salt hukuki bir süreç değildir. Aynı zamanda ilacı bir an önce temin edebilmek için yargı organlarından acil bir adım talep etmek anlamına da gelmektedir. İşte bu noktada ihtiyati tedbir ve yürütmeyi durdurma kurumları devreye girmektedir.

2. İhtiyati Tedbir ve Yürütmeyi Durdurma: İlacın Dava Süresince Karşılanması

Kanser tedavisinin geciktirilemeyeceği gerçeği göz önünde bulundurulduğunda, dava sonucunun beklenmesi çoğu zaman pratik bir seçenek olmaktan çıkmaktadır. Bu nedenle kanser ilacı davalarında iki farklı acil hukuki araç ön plana çıkmaktadır.

İhtiyati Tedbir (HMK m. 389 vd.)

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 389. ve devamı maddelerinde düzenlenen ihtiyati tedbir, ileride hakkın elde edilmesini güçleştirecek ya da imkânsız kılacak hallerde mahkemelerin dava sonucunu beklemeksizin verebileceği geçici bir koruma kararıdır. Kanser ilacı davalarında mahkemeler, söz konusu ilacın tıbben zorunlu olduğunun uzman raporu ya da hekim belgesiyle desteklenmesi hâlinde, yargılama sonuçlanmadan SGK’nın ilacı karşılamasına hükmedebilmektedir.

Bu karar, hayat kurtarıcı niteliğiyle son derece kritik bir işlev görmektedir. Tedbir kararı alınması hâlinde SGK, dava devam etse dahi ilacı karşılamaya başlamaktadır. Tedbir kararının yargılama süresince devam ettiği sürece hasta, ilaca erişim sorunu yaşamadan tedavisini sürdürebilmektedir.

Yürütmeyi Durdurma (İYUK m. 27)

İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27. maddesinde düzenlenen yürütmeyi durdurma kararı ise idare mahkemelerinde açılan davalara özgü bir kurumdur. Buna göre idare mahkemesi; açıkça hukuka aykırılık ve uygulanması hâlinde telafisi güç ya da imkânsız zararların doğacağı koşullarının bir arada gerçekleşmesi hâlinde idarenin dava konusu işleminin yürütmesini durdurabilmektedir.

Kanser ilacı davasının idare mahkemesinde açılması durumunda bu hüküm uyarınca ilacı karşılamayı reddeden SGK kararının yürütmesi durdurulabilir ve SGK yargılama süresince ilacı ödemek zorunda kalabilir. Bu karar, ihtiyati tedbir gibi hak kaybını önleyici, geçici ama belirleyici bir etki doğurmaktadır.

Önemli Not: Hem ihtiyati tedbir hem de yürütmeyi durdurma kararları geçici niteliktedir. Dava sonucuna göre bu kararlar ya kesinleşir ya da kaldırılır. Kararın kaldırılması hâlinde tedbir kapsamında ödenen tutarların akıbeti ayrıca değerlendirilir.

3. Dava Sürerken Hasta Vefat Ederse: Hukuki Sonuçlar

Bir kanser ilacı davasının görülmesi sırasında hastanın vefat etmesi, dava dosyasının hukuki akıbetini doğrudan etkileyen ve acil değerlendirme gerektiren bir durum ortaya çıkarmaktadır. Bu süreçte üç olası senaryo ve her birinin farklı hukuki sonuçları söz konusudur.

a) Mirasın Reddi veya Davanın Takip Edilmemesi

Mirasçıların mirası reddettikleri ya da davayı takip etmeyeceklerini bildirdikleri hâlde mahkeme iki sonuçtan birini tercih edecektir. İlk olarak dava konusuz kalabilir; bu durumda mahkeme, konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair bir karar verir. İkinci olarak ise davadan feragat hükümlerine göre işlem yapılabilir.

Her iki hâlde de ihtiyati tedbir ya da yürütmeyi durdurma kararı kapsamında daha önce karşılanmış olan ilaç bedellerinin akıbeti önem kazanmaktadır. Mahkemeler bu tutarları genellikle davanın haksız yere açılıp açılmadığına bakarak değerlendirir. Hastanın ilaca gerçek anlamda ihtiyaç duyduğunun tıbben sabit olduğu hâllerde bu tutarların SGK üzerinde kalmasına hükmedilmesi ihtimali yüksektir.

b) Mirasçıların Davayı Devralması (Taraf Teşkili)

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 55. maddesi uyarınca; davacı tarafın ölümü, o kişiye bağlı haklar söz konusu olmadıkça davayı sona erdirmez ve mirasçılar davayı devralmak suretiyle takip edebilir. Mirasçıların mirası kabul etmeleri ve usulüne uygun biçimde taraf teşkilini sağlamaları hâlinde dava kaldığı yerden yürütülür.

Ancak bu durumda önemli bir ayrım gözetilmelidir. “İlacın tedavi boyunca karşılanmasına” yönelik asıl talep, hastanın vefatıyla birlikte konusuz kalmış olacaktır. Buna karşın dava süresince karşılanmayan ya da mirasçılar tarafından cep harcanarak temin edilen ilaç bedellerine ilişkin maddi tazminat talepleri, bağımsız olarak değerlendirilebilir. Mahkeme bu tutarları bilirkişi incelemesine sevk ederek belirleme yoluna gidecektir.

c) Dava Konusuz Kalır ve Tedbir Kararı Kaldırılırsa

En karmaşık hukuki sorun, bu senaryoda ortaya çıkmaktadır. Mahkeme, davanın konusuz kaldığına karar vererek yürütmeyi durdurma ya da ihtiyati tedbir kararını kaldırabilir. Bu durumda daha önce tedbir kapsamında ödenen ilaç bedellerinin kime kalacağı meselesi önem kazanmaktadır.

Yargı uygulamasında mahkemelerin bu tür durumlarda daha insaflı bir yaklaşım benimsediği gözlemlenmektedir. Hastanın ilaca gerçekten ihtiyaç duyduğu, tedavinin tıbben zorunlu olduğu ve ölümün ilacın etkinliğini değil hastalığın seyrini yansıttığı hâllerde mahkemeler, tedbir kapsamında ödenen bedellerin geri alınmasına hükmetmemektedir. Bu konudaki emsal kararlar, aşağıdaki bölümde ayrıntılı olarak aktarılmaktadır.

4. Emsal Kararlar: Hastanın Vefatı Davayı Kaybettirmez

Bu alandaki yargı pratiği, başlangıçta oldukça zorlu bir tablo sergiliyordu. Kanser ilacı davasının görülmesi sırasında hastanın vefat etmesi, pek çok davada aleyhte sonuç doğuruyordu. Ancak söz konusu kararların istinaf ve temyiz aşamalarına taşınması üzerine üst yargı mercileri bu tutumu tersine çeviren önemli ilkeler belirledi.

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi ile Yargıtay’ın birbirini destekler nitelikteki kararlarında benimsenen ilke şu şekilde özetlenebilir: Bir ilacın SGK tarafından karşılanıp karşılanmaması gerektiğinin tespitinde belirleyici ölçüt, hastanın fiilen iyileşip iyileşmediği ya da sağ kalıp kalmadığı değil; söz konusu ilacın bilinen tedavi yöntemleriyle kıyaslandığında daha etkin ve daha yararlı olduğunun, kullanılmasının tıbben zorunlu bulunduğunun tıbbi yöntemlerle belirlenip belirlenmediğidir. Bu ilkeyi net biçimde ortaya koyan kararda şu gerekçeye yer verilmiştir:

“…iyileştirme kavramından anlaşılması gerekenin sigortalı hastanın sağlığına kavuşması ve hastalığın iyileşmesi hususu olduğunu; hastanın sağlığına kavuşması ve hastalığın iyileşmesi hususlarının mutlak bir şifa anlamına gelmeyeceğini, dava konusu ilacın bilinen mevcut tedavi yöntemlerine göre sürekli olarak daha etkin ve daha yararlı olduğunun ve kullanılmasının tıbben zorunlu bulunduğunun tıbbi yöntemlerle belirlenmesi gerektiğini göz ardı eden bilirkişi raporunun hükme esas alınmak suretiyle karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olmuştur.”

Bu karar, kanser ilacı davalarında son derece kritik bir dönüşümü temsil etmektedir. Artık mahkeme önünde kanıtlanması gereken husus; hastanın yaşıyor olması değil, ilacın tıbben zorunlu ve mevcut alternatiflere kıyasla üstün olduğudur. Söz konusu ilkenin somutlaştırılması ise tıp bilirkişilerinin yapacağı nesnel değerlendirmeye dayanmaktadır.

T.C. Sağlık Bakanlığı – Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu resmi web sitesiİ

http://titck.gov.tr

5. Bu Davaları Nasıl Yürütmeli ve Avukatlık Ücreti

Kanser ilacı davaları, teknik bilgi ve pratik tecrübe gerektiren özel bir dava türüdür. Davacı tarafın tıbbi terminolojiye hâkim olması, SGK mevzuatını doğru yorumlaması ve zamana karşı yürütülen bu süreçte usule ilişkin hataları sıfıra indirmesi gerekmektedir. Bu nedenle bu alanda deneyimli bir avukatla çalışmak, hem sürecin doğru yönetilmesi hem de sonucun lehte şekillenmesi açısından belirleyici önem taşımaktadır.

Avukatlık ücretine gelince; kanser ilacı davaları pratikte genellikle başarı paylı (contingency fee) ya da dava değeriyle orantılı sabit ücret modelleriyle yürütülmektedir. Davadan önce yapılan hukuki danışmanlık, dava sürecinde ihtiyati tedbir veya yürütmeyi durdurma başvurusu, esas dava ve gerekirse istinaf aşaması, ayrı hizmetler olarak ücretlendirilmektedir. Dava sürecinde alınan kararlara bağlı olarak SGK’nın ödediği avukatlık ücreti de ayrıca talep konusu yapılmaktadır.

Hukuki danışmanlık için büromuzla iletişime geçebilirsiniz. Davanızın mevcut durumunu değerlendirerek hangi adımların atılması gerektiğini tarafınıza bildiririz.

Önemli Hatırlatma: Hastanın vefatı hâlinde dava dosyasının ivedilikle bir avukatlık bürosuna iletilmesi gerekmektedir. Bildirim, taraf teşkili ve miras işlemlerine ilişkin süreler, kısa süre içinde dolmaktadır.

6. Sonuç

Kanser ilacı davası sürerken hastanın vefat etmesi, hukuki süreci sona erdirmez. Mirasçıların seçimlerine bağlı olarak dava farklı hukuki sonuçlara evrilebilmektedir. Bunun yanı sıra ihtiyati tedbir veya yürütmeyi durdurma kararı kapsamında daha önce karşılanmış olan ilaç bedellerine ilişkin talepler, davanın vefat nedeniyle sonuçlanmasından ayrı olarak değerlendirilebilir niteliktedir.

En önemlisi, Türk yargı içtihadı artık açık bir ilkeyi benimsemiş durumdadır: İlacın tıbben zorunlu ve mevcut tedavi yöntemlerine göre üstün olduğu kanıtlanmışsa, hastanın vefat etmiş olması, SGK’nın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz ve davayı tek başına kaybettirmez. Bu ilke, kanser hastalarının ve mirasçılarının elindeki en güçlü hukuki dayanaklardan birini oluşturmaktadır.

Etiketler: kanser ilacı davası, SGK kanser ilacı, vefat durumunda dava, ihtiyati tedbir, yürütmeyi durdurma, emsal karar, idare mahkemesi, SGK geri ödeme

Av. FEYZA NUR SERTTAŞ İDARE HUKUKU Ankara

Av. Feyza Nur SERTTAŞ