Polis disiplin cezaları, Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde görev yapan polis memurları ve diğer personele, 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun çerçevesinde uygulanan idari yaptırımlardır. Bu cezalar; uyarma gibi hafif yaptırımlardan devlet memurluğundan çıkarma gibi en ağır sonuçlara kadar uzanan kademeli bir sistem içinde düzenlenmiştir. Hakkında disiplin soruşturması açılan ya da ceza alan her personelin, hem savunma sürecini hem de itiraz ve iptal dava yollarını eksiksiz bilmesi büyük önem taşımaktadır.
Polis Disiplin Cezaları Hukukunun Yasal Dayanağı
Polis disiplin işlemlerinin yasal çerçevesi başlıca üç kaynaktan oluşmaktadır. Temel ve özel kanun olarak 7068 sayılı Kanun esas alınmakta; bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun disipline ilişkin hükümleri uygulanmaktadır. Nitekim 7068 sayılı Kanunun 34/1. maddesi bu ilişkiyi açıkça düzenlemiş; “Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 657 sayılı Kanunun disipline ilişkin hükümleri uygulanır” hükmüne yer vermiştir.
7068 sayılı Kanun öncesinde polis disiplin işlemleri, 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanununun 83. maddesine dayanılarak çıkarılan Emniyet Örgütü Disiplin Tüzüğü hükümlerine göre yürütülmekteydi. Anayasa Mahkemesinin bu maddeyi iptal etmesi üzerine yasal boşluğu doldurmak amacıyla önce 682 sayılı KHK, ardından bu KHK’nın yasalaşmış hali olan 7068 sayılı Kanun yürürlüğe girmiştir. Kanun, 8 Mart 2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlük kazanmıştır.
Polis Disiplin Cezaları Nelerdir?
7068 sayılı Kanunun 7. maddesi, personele verilebilecek disiplin cezalarını hafiften ağıra doğru şu şekilde saymıştır:
EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ WEBSITESİ İÇİN
| Ceza Türü | Kısa Tanım | Ceza Puanı |
|---|---|---|
| Uyarma | Görevinde daha dikkatli olması gerektiğinin yazılı bildirimi | 1 |
| Kınama | Kusurlu olduğunun yazılı bildirimi | 2 |
| Aylıktan Kesme | Brüt aylıktan 1–15 günlük kesinti (zam ve tazminatlar hariç) | 3 |
| Kısa Süreli Durdurma | Kademe ilerlemesinin 4, 6 veya 10 ay durdurulması | 4 |
| Uzun Süreli Durdurma | Kademe ilerlemesinin 12, 16, 20 veya 24 ay durdurulması | 5 |
| Meslekten Çıkarma | Emniyet/jandarma/sahil güvenlik teşkilatlarında bir daha çalıştırılmama | — |
| Devlet Memurluğundan Çıkarma | Bir daha hiçbir kamu görevine atanmama | — |
Kanunda sayılan bu yedi ceza dışında herhangi bir disiplin yaptırımı uygulanması mümkün değildir; bu durum, kanunilik ilkesinin disiplin hukukundaki somut bir yansımasıdır.
Polis Disiplin Cezalarında:
Uyarma ve Kınama Cezası
Uyarma cezası, personele görevinin icrasında veya hal ve hareketlerinde daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. Kınama ise personele görevinde kusurlu olduğunun resmi yazıyla tebliğ edilmesidir. Her ikisi de disiplin amiri tarafından re’sen verilebilmekte; tebliğden itibaren 10 gün içinde bir üst disiplin amirine yazılı itiraz yolu açık bulunmaktadır.
Aylıktan Kesme Cezası
Disiplin cezası verilen personelin, fiilin ağırlık derecesine göre zam ve tazminatlar hariç brüt aylığından 15 günlüğe kadar kesinti yapılmasından ibarettir. Kanun bu cezayı kendi içinde kademelere ayırmıştır: 3 güne kadar, 4–10 gün ve 11–15 gün şeklinde üç alt grup öngörülmüş; her gruba özgü fiiller ayrı ayrı sayılmıştır.
Kısa ve Uzun Süreli Durdurma Cezası
Her iki durdurma cezası da yalnızca yetkili disiplin kurulları tarafından verilebilmektedir; disiplin amirlerinin bu cezaları re’sen verme yetkisi bulunmamaktadır. Kısa süreli durdurma 4, 6 veya 10 ay; uzun süreli durdurma ise 12, 16, 20 veya 24 aylık süreleri kapsamaktadır. Bu cezalara karşı idari itiraz yolu öngörülmemiş olup doğrudan idari yargı yoluna başvurulabilmektedir.
Meslekten Çıkarma Cezası
Personelin emniyet, jandarma ve sahil güvenlik teşkilatlarında bir daha çalıştırılmamak üzere meslekten çıkarılmasıdır. 7068 sayılı Kanunun 8/6. maddesi, meslekten çıkarma cezasını gerektiren fiilleri tek tek saymıştır. Bu ceza yalnızca yetkili disiplin kurulları tarafından verilebilmekte ve cezaya karşı idari itiraz yolu bulunmamaktadır; doğrudan idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekmektedir.
Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası
En ağır disiplin yaptırımıdır. Personelin bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere görevine son verilmesidir. Devlet memurluğundan çıkarma cezası uygulanacak fiiller ve bu cezayı verme yetkisi bakımından 657 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaktadır. 7068 sayılı Kanunun 9. maddesi ise iki ek fiilin bu cezayı gerektireceğini özellikle hüküm altına almıştır: ülkenin bağımsızlığını tehlikeye düşürmeye yönelik faaliyetlere katılmak ve işkence yapmak.
Disiplin Amirleri ve Disiplin Kurulları
Disiplin cezaları, cezanın türüne göre ya disiplin amirleri tarafından re’sen ya da disiplin kurulları tarafından verilmektedir. Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları (belirli sınırlar dahilinde) disiplin amirleri tarafından re’sen verilebilmekte; kısa süreli durdurma, uzun süreli durdurma ve meslekten çıkarma gibi ağır yaptırımlar ise yalnızca yetkili disiplin kurulunun kararıyla uygulanabilmektedir.
Emniyet teşkilatında yetkili disiplin kurulları şunlardır: İl Polis Disiplin Kurulları, Eğitim ve Öğretim Kurumlarındaki Polis Disiplin Kurulları (POMEM, PMYO, Polis Akademisi), Emniyet Genel Müdürlüğü Merkez Disiplin Kurulu ve Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulu. Hangi personel hakkında hangi kurulun karar vereceği Kanunda ayrıntılı biçimde düzenlenmiş olup yetkisiz kurulca verilen ceza idare mahkemesince iptal nedeni sayılmaktadır.
Polis Disiplin Soruşturması Nasıl Yürütülür?
Bir polis memuru hakkında disiplin soruşturması, ihbar, şikayet veya disiplin amirinin re’sen emri üzerine başlatılmaktadır. Soruşturma ya disiplin amirinin bizzat yürütmesiyle ya da yazılı olarak görevlendireceği bir soruşturmacı aracılığıyla yürütülmektedir. Soruşturmacı olarak hakkında soruşturma yapılacak personelden üst konumdaki kişiler ya da Bakanlık/EGM müfettişleri görevlendirilebilmektedir.
Savunma Hakkı
7068 sayılı Kanunun 22. maddesi açısından bakıldığında, savunma alınmadan disiplin cezası verilmesi Anayasanın 129. maddesine aykırılık oluşturmakta ve bu eksikliğe dayanan cezalar idare mahkemelerince usul yönünden iptal edilmektedir. Savunma için verilen süre yedi günden az olamaz. Hakkında meslekten çıkarma veya devlet memurluğundan çıkarma cezası istenen personel ise soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme ve disiplin kurulunda bizzat ya da vekili aracılığıyla sözlü savunma yapma hakkına sahiptir.
Zamanaşımı
Disiplin cezasını gerektiren fiiller bakımından iki tür zamanaşımı süresi öngörülmüştür. Birincisi, fiilin disiplin amiri tarafından öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlayan süre olup uyarma, kınama, aylıktan kesme ve durdurma cezalarında bir aydır; meslekten çıkarma ve devlet memurluğundan çıkarma cezalarında ise altı aydır. İkincisi ise fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde disiplin cezası verilmemesi halinde ceza verme yetkisinin zamanaşımına uğramasıdır.
Polis Disiplin Cezasına İtiraz Nasıl Yapılır?
Polis disiplin cezasına itiraz, cezanın tebliğ edildiği tarihten itibaren 10 gün içinde bir üst disiplin amirine yazılı olarak yapılmaktadır. Ancak vali, Emniyet Genel Müdürü, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanı tarafından doğrudan verilen disiplin cezalarına karşı itiraz mercii Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruludur. Yetkili merci itirazı 30 gün içinde karara bağlamakta; itiraz haklı görülürse ceza hafifletilebilmekte ya da tamamen kaldırılabilmektedir. İtiraz üzerine önceki cezadan daha ağır ceza verilemez.
Polis Disiplin Cezası İptal Davası
Kesinleşen polis disiplin cezalarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılabilmektedir. Bu dava, yürütmenin durdurulması talebiyle birlikte açılabilmektedir. İdari Yargılama Usulü Kanununun 27. maddesi uyarınca, “idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması” koşullarının birlikte gerçekleşmesi halinde yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmektedir.
İptal davasında disiplin işlemi; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden denetlenmektedir. Uygulamada en sık iptal gerekçelerinden bazıları şunlardır:
- Savunma hakkının tanınmadan ceza verilmesi
- Yetkisiz disiplin amiri veya kurulu tarafından ceza verilmesi
- Zamanaşımı süreleri geçtikten sonra işlem tesis edilmesi
- Fiilin unsurlarının hukuka uygun biçimde ispatlanamamış olması
- Fiilin ağırlığı ile uygulanan ceza arasında orantısızlık bulunması
- Soruşturma usulüne aykırılık (örneğin tanık dinletme talebinin reddedilmesi)
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Polis disiplin cezalarına ilişkin iptal davaları idare mahkemelerinde görülmektedir. Genel yetki kuralı gereğince, idari işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi yetkilidir. Ancak EGM merkez teşkilatı veya Polis Akademisi Başkanlığınca tesis edilen işlemler söz konusu olduğunda Ankara İdare Mahkemeleri yetkili olacaktır.
Disiplin Cezası Sicilden Ne Zaman Silinir?
Disiplin cezaları belirli bekleme süreleri ve koşullar gerçekleştiğinde sicilden silinebilmektedir. Uyarma ve kınama cezaları için bu süre 5 yıl; aylıktan kesme ve kademe/kademede ilerleme durdurma cezaları için ise 10 yıldır. Sicilden silme talebinin kabul edilebilmesi için bu süreler içinde yeni bir disiplinsizliğin işlenmemiş olması ve iyi hal ile görev performansının olumlu olması gerekmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Polis disiplin cezasına karşı doğrudan dava açılabilir mi?
Evet. İtiraz yolu tüketilmese dahi, cezanın kesinleşmesinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilmektedir.
Disiplin cezası ne zaman kesinleşir?
Cezanın tebliği üzerine itiraz süresi işlemeye başlar. Süresi içinde itiraz edilmezse sürenin dolmasıyla, itiraz reddedilirse ise ret kararının tebliğiyle ceza kesinleşmiş sayılır.
Aynı fiil için hem adli hem de disiplin soruşturması yürütülebilir mi?
Evet. Disiplin yargısı kamu hizmetinin gerekleri açısından, adli yargı ise suç–ceza ilişkisi bakımından bağımsız biçimde işlemektedir. Ceza mahkemesindeki beraat kararı otomatik olarak disiplin cezasını ortadan kaldırmaz; ancak olayın ispatına ilişkin tespitler disiplin sürecinde önemli bir etken olabilir.
Disiplin soruşturmasında avukat tutabilir miyim?
Evet. Polis memuru, soruşturma aşamasında ve disiplin kurulundaki savunma sırasında avukat aracılığıyla savunma yapabilir. Özellikle meslekten çıkarma veya devlet memurluğundan çıkarma istemiyle karşılaşan personel bakımından hukuki destek almak büyük önem taşımaktadır.
Disiplin cezası terfimi etkiler mi?
Evet. Durdurma cezaları kademe ilerlemesini doğrudan durdurmakta; ayrıca sicile işlenen tüm disiplin cezaları yıllık değerlendirme puanını ve terfi beklentilerini olumsuz etkilemektedir. Disiplin ceza puanı birikimi de belirli bir eşiği aştığında meslekten çıkarma riskini beraberinde getirebilmektedir.
Sonuç
Polis disiplin cezaları, personelin mali ve özlük haklarını, kariyer gidişatını ve kimi hallerde mesleğini bütünüyle etkileyen ağır yaptırımlardır. Bu nedenle disiplin soruşturmasına muhatap olan her personelin savunma hakkını en geniş biçimde kullanması, itiraz ve iptal davası gibi hukuki yollara zamanında başvurması gerekmektedir. Süreç boyunca idare hukuku alanında deneyimli bir avukattan destek alınması, hem savunmanın etkinliğini artırmakta hem de telafisi güç hak kayıplarının önüne geçmektedir.
İdare Hukuku | Kamu Personel Hukuku
Tel: 0552 934 3492
Bu makale bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
KONU İLE İLGİLİ MAKALELERİMİZ:
6413 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu: Kapsamlı Hukuki Rehber
Polis Okullarında Sağlık Sebebiyle Eleme:Hukuki Süreç ve İdari Dava Rehberi
Polis Okullarında Sağlık Sebebiyle Eleme:Hukuki Süreç ve İdari Dava Rehberi
Bir yanıt yazın