Devlet memurluğundan istifa etmek, memur ile idare arasındaki hizmet ilişkisini sona erdiren tek taraflı bir irade beyanıdır. Ne var ki uygulamada sıkça karşılaşılan bir soru, istifa eden memurun daha sonra pişman olması ve yeniden kamu hizmetine dönmek istemesi hâlinde bunun mümkün olup olmadığıdır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, bu ihtimali öngörmüş ve hem istifa sürecini hem de yeniden atanma şartlarını ayrıntılı biçimde düzenlemiştir. Bu yazıda istifanın nasıl yapılacağından başlayarak, çekilme ile çekilmiş sayılma arasındaki farkı, bekleme sürelerini ve yeniden memuriyete atanma koşullarını sırasıyla ele alacağız.
İçindekiler
- Memuriyetten İstifa (Çekilme) Nedir?
- İstifa Nasıl Yapılır?
- İstifa ile Çekilmiş Sayılma Arasındaki Fark
- İstifa Sonrası Görevden Ayrılma Süresi
- Yeniden Memuriyete Dönüş İçin Bekleme Süreleri (DMK m. 97)
- Yeniden Atanma Şartları (DMK m. 92)
- Kaç Kez İstifa Edilebilir?
- Seçim Nedeniyle İstifa Edenlerin Durumu
- Emeklilikten Sonra Yeniden Memuriyete Dönüş
- Başvuru Nasıl Yapılır?
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç
Memuriyetten İstifa (Çekilme) Nedir?
657 sayılı Kanunun sistematiğinde “istifa” terimi yerine “çekilme” ifadesi kullanılmaktadır. Çekilme, memurun kamu hizmetinden ayrılma yönündeki serbest iradesini idareye yazılı olarak bildirmesidir. Bu beyan bozucu yenilik doğuran bir haktır; yani memur, çekilme iradesini ortaya koyduğunda hukukî sonuç doğurması için idarenin ayrıca bir onay işlemi tesis etmesine gerek yoktur. Bununla birlikte, kamu hizmetinin sürekliliği ilkesi gereği, çekilme talebinin ne zaman hüküm ve sonuç doğuracağı kanunla ayrıca düzenlenmiştir.
İstifa Nasıl Yapılır?
Memuriyetten ayrılmak isteyen bir memurun izlemesi gereken usul şu şekildedir:
Öncelikle memur, görevinden ayrılma iradesini bağlı bulunduğu kuruma yazılı bir dilekçe ile bildirmelidir. Sözlü beyan veya zımnî davranışlarla çekilme iradesinin ortaya konması, kanunun aradığı şekil şartını karşılamaz.
Dilekçenin idareye ulaşmasından sonra memur, göreve devam etmekle yükümlüdür. Kural olarak memur, yerine atama yapılıncaya kadar en çok bir ay süreyle görevine devam eder; zorunlu hâllerde bu süre kısaltılabilir. Devir teslim yapılması gereken bir görev söz konusu ise, devir işlemleri tamamlanmadan görevden ayrılmak mümkün değildir.
İstifa dilekçesinin idare tarafından kabulü, çekilmenin geçerliliği bakımından zorunlu bir unsur değildir; ancak ayrılış tarihinin ve buna bağlı hakların tespiti bakımından idarenin işlemi önem taşır. Bekleme süresinin başlangıcı da, çekilme talebinin kabul edildiği tarih esas alınarak hesaplanır.
İstifa ile Çekilmiş Sayılma Arasındaki Fark
Uygulamada sıkça karıştırılan bu iki kavram, yeniden atanma şartları bakımından farklı sonuçlar doğurur:
İstifa eden (çekilen) memur, görevden ayrılma iradesini yazılı olarak ve usulüne uygun şekilde idareye bildiren kişidir.
Çekilmiş sayılan memur ise, herhangi bir mazeret göstermeksizin ve bildirimde bulunmaksızın kesintisiz olarak on gün süreyle görevine gelmeyen memurdur. Bu durumda memurun ayrılma yönünde açık bir iradesi bulunmamakla birlikte, kanun bu fiilî durumu istifa ile aynı hukukî sonuca bağlamıştır.
Bu ayrım önem taşımaktadır; zira aşağıda görüleceği üzere, usulüne uygun çekilenler ile çekilmiş sayılanlar için öngörülen bekleme süreleri birbirinden farklıdır.
İstifa Sonrası Görevden Ayrılma Süresi
Memur, çekilme talebi idarece uygun görülüp yerine atama yapılıncaya kadar görevine devam etmekle yükümlüdür. Bu süre kural olarak bir ayı geçemez. Devir teslimle yükümlü memurların, devir işlemleri tamamlanmadan görevden ayrılmaları mümkün değildir; aksi hâlde bu durum, aşağıda açıklanacak olan üç yıllık bekleme süresinin uygulanmasına yol açabilir.
Yeniden Memuriyete Dönüş İçin Bekleme Süreleri (DMK m. 97)
657 sayılı Kanunun 97. maddesi, memuriyetten ayrılanların yeniden Devlet memurluğuna alınabilmesi için belirli bekleme sürelerinin geçmesini şart koşmuştur. Mali ve cezai sorumlulukları saklı kalmak kaydıyla, söz konusu süreler şöyledir:
Usulüne uygun olarak, yani 94. maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarına göre çekilenler bakımından altı ay;
94. maddenin ikinci fıkrasındaki usule uymadan görevinden ayrılanlar ile kanuna göre çekilmiş sayılanlar bakımından bir yıl;
95. maddede öngörülen zorunlu hizmet yükümlülüğüne uymayanlar bakımından üç yıl
geçmedikçe, ilgili kişi yeniden Devlet memurluğuna alınamaz. Olağanüstü hâl, seferberlik veya savaş gibi durumlarda görevini bırakarak izinsiz ayrılanlar hakkında ise -96. madde uyarınca- hiçbir surette yeniden memuriyete dönüş imkânı tanınmamıştır.
Belirtilen sürelerin başlangıcı, memurun çekilme talebinin idarece kabul edildiği veya çekilmiş sayıldığı tarihtir.
Yeniden Atanma Şartları (DMK m. 92)
Bekleme süresinin dolması, tek başına yeniden atanma hakkını doğurmaz; bu süre yalnızca bir ön şarttır. 657 sayılı Kanunun 92. maddesi uyarınca, kendi isteğiyle çekilen veya çekilmiş sayılan bir memurun yeniden memurluğa dönebilmesi için şu şartların birlikte gerçekleşmesi aranır:
Memurun ayrıldığı sınıfta boş bir kadronun bulunması; ayrılınan sınıfın niteliklerinin hâlen taşınıyor olması; atamanın, ayrılış tarihinde alınmakta olan aylık derecesine eşit bir derecenin aynı kademesine veya 71. madde hükümlerine uyulmak suretiyle başka bir sınıfta eşit derecedeki bir kadroya yapılması.
Bu şartların sağlanmış olması dahi, ilgilinin yeniden atanmasını idare için bir zorunluluk hâline getirmez. Zira 92. madde kapsamındaki atama, tamamen ilgili kamu kurum ve kuruluşunun takdir yetkisi içindedir. Nitekim Devlet Personel Başkanlığının bu yöndeki görüşlerinde de, memuriyete geri dönüş talebinin değerlendirilmesinin ilgili kurumun takdirinde olduğu ve bu hususta Başkanlıkça yapılabilecek bir işlem bulunmadığı vurgulanmaktadır. Bu itibarla, istifa yoluna ancak zorunlu hâllerde başvurulmasını, aksi takdirde memuriyete geri dönüş talebinin reddedilme ihtimalinin göz ardı edilmemesini önemle hatırlatmak gerekir.
Ayrıca memurluktan çekilenlerin yeniden atanması, 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 7. maddesi uyarınca -mahallî idareler hariç olmak üzere- Devlet Personel Başkanlığından açıktan atama izni alınmasına da tabidir.
Adaylık döneminde çekilen memurlar bakımından ayrıca bir sınırlama söz konusudur: bu kişiler yalnızca ayrıldıkları kuruma başvurabilir, başka bir kuruma yeniden memur olmak üzere başvuru hakları bulunmamaktadır. Asıl memur olarak çekilenler ise, hem ayrıldıkları kuruma hem de kadro şartlarını taşımaları kaydıyla diğer kurumlara başvurabilir.
Kaç Kez İstifa Edilebilir?
657 sayılı Kanunun 92. maddesi, “iki defadan fazla olmamak üzere” ifadesiyle bu hakkı sınırlamıştır. Buna göre bir memur, aynı sınıf ve kadroya doğrudan dönüş hakkını en fazla iki kez kullanabilir. Bu sayının aşılması hâlinde, ilgili kişinin yeniden memuriyete alınması ancak genel şartlar çerçevesinde, örneğin KPSS gibi bir sınav yoluyla mümkün olabilecektir.
Seçim Nedeniyle İstifa Edenlerin Durumu
Milletvekili genel ve ara seçimleri ile mahallî idareler seçimlerinde aday veya aday adayı olmak isteyen memurlar, subay ve astsubaylar hariç olmak üzere, görevlerinden çekilmek zorundadır. 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun ek 7. maddesi uyarınca, adaylığı veya seçimi kaybeden bu kişiler, Yüksek Seçim Kurulunca seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde müracaat etmeleri kaydıyla eski görevlerine veya kazanılmış hak aylık derecelerindeki başka bir göreve dönebilirler. Bu düzenleme, genel bekleme sürelerinden farklı ve daha lehe bir istisna niteliğindedir.
Emeklilikten Sonra Yeniden Memuriyete Dönüş
657 sayılı Kanunun 97. maddesindeki bekleme süreleri, yalnızca çekilen ve çekilmiş sayılan memurlar için öngörülmüştür; emekliye ayrılanlar bu süreler bakımından herhangi bir kısıtlamaya tabi değildir. Kanunun 93. maddesi, T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre emekli olup 92. madde hükümlerine göre aranan nitelikleri taşıyanların, kurumlarda boş kadro bulunması şartıyla yeniden memurluğa alınabileceğini öngörmektedir. Dolayısıyla emekliler bakımından tek şart, ilgili kurumda uygun boş kadronun mevcudiyeti ve niteliklerin sağlanmasıdır.
Başvuru Nasıl Yapılır?
Yeniden memuriyete dönmek isteyen kişi, dönmek istediği kuruma yazılı bir dilekçeyle başvurmalıdır. Adaylık döneminde ayrılanlar yalnızca ayrıldıkları kuruma başvurabilirken, asıl memur sıfatıyla ayrılanlar hem eski kurumlarına hem de niteliklerini taşıdıkları başka kurumlara başvurabilir. Başvuru üzerine kurumun ilgiliyi yeniden görevlendirip görevlendirmeyeceği, yukarıda belirtildiği üzere idarenin takdirindedir; olumlu bir karar verilmesi hâlinde ise atama, Devlet Personel Başkanlığından alınacak açıktan atama izninin ardından tamamlanabilecektir.
Sık Sorulan Sorular
İstifa eden memur ne kadar süre sonra tekrar memur olabilir?
Usulüne uygun olarak çekilen memurlar altı ay, çekilmiş sayılanlar bir yıl, zorunlu hizmet yükümlülüğünü yerine getirmeyenler ise üç yıl geçtikten sonra yeniden memuriyete başvurabilir.
Bekleme süresi dolduktan sonra memuriyete dönüş otomatik midir?
Hayır. Bekleme süresinin dolması yalnızca bir ön şarttır; atama, boş kadro bulunması ve niteliklerin taşınması kaydıyla tamamen ilgili kurumun takdirine bağlıdır.
İstifa eden bir memur aynı kadroya en fazla kaç kez dönebilir?
657 sayılı Kanunun 92. maddesi uyarınca bu hak en fazla iki defa kullanılabilir.
Emekli olan bir memurun yeniden atanması için bekleme süresi var mıdır?
Hayır. Emekliler bekleme süresine tabi değildir; tek şart boş kadro bulunması ve niteliklerin sağlanmasıdır.
Seçime girmek için istifa eden memur, seçimi kazanamazsa görevine dönebilir mi?
Evet. Yüksek Seçim Kurulunca sonuçların ilanını izleyen bir ay içinde başvurulması kaydıyla eski görevine veya kazanılmış hak aylık derecesindeki başka bir göreve dönebilir.
Devir teslim yapmadan görevden ayrılan memur için bekleme süresi ne kadardır?
Devir teslim yükümlülüğüne uyulmadan ayrılınması hâlinde bekleme süresi üç yıla kadar çıkabilmektedir.
Memuriyete geri dönüş talebi reddedilirse ne yapılabilir?
Atama tamamen idarenin takdir yetkisi kapsamında olduğundan, bu konudaki işlemlere karşı hukukî yolların değerlendirilmesi somut olayın özelliklerine göre ayrıca incelenmelidir.
Sonuç
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, memuriyetten istifa eden kişilere belirli şartlar dahilinde kamu hizmetine geri dönüş imkânı tanımaktadır. Ne var ki bu imkân, bekleme sürelerinin dolması, boş kadronun bulunması ve niteliklerin taşınması gibi objektif şartların yanında, nihai olarak ilgili idarenin takdir yetkisine bağlıdır. Bu sebeple istifa kararının, geri dönüşün her zaman mümkün olacağı varsayımıyla değil, ihtiyatla değerlendirilmesi isabetli olacaktır. Somut olayınıza ilişkin süre hesabı, kadro durumu ve başvuru süreci bakımından hukukî destek almak, olası hak kayıplarının önüne geçilmesi bakımından önem taşımaktadır.
Bir yanıt yazın