Jandarma teşkilatının kendine özgü bir yapısı vardır: hem askeri disiplin hem de mülki idare kolluğu bir arada işler. Bu ikili yapı, jandarma açığa alınma sürecinde kimin karar vereceği ve hangi hükmün uygulanacağı konusunda personelin kafasını sık sık karıştırıyor. Uygulamada gördüğümüz şu ki, bu karmaşa yüzünden pek çok jandarma personeli, aslında kendisine tanınmış açık bir hakkı zamanında kullanamıyor.
Önce şunu netleştirelim: jandarma açığa alınma kararına karşı idari itiraz yolu yoktur; hukuki yol, idare mahkemesinde açılacak iptal davasıdır ve bu dava altmış günlük hak düşürücü bir süreye tabidir. Bu süreyi kaçırmak, dosya ne kadar güçlü olursa olsun davanın esasa girilmeden reddedilmesine yol açar.
Uzman Erbaş Sicil İptal Davası
Sözleşmeli Er Sicil İptal Davası
FETÖ İltisakı ve HAGB Kararı Nedeniyle Uzman Çavuş Sözleşmesinin Feshi
Memur Açığa Alınma: Süre, Maaş ve İptal Davası Rehberi
Uzman Jandarma Sicil İptal Davası
Jandarma Açığa Alınma Nedir?
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 137. maddesindeki tanıma göre görevden uzaklaştırma, Devlet kamu hizmetinin gerektirdiği hâllerde görevi başında kalmasında sakınca görülen personel hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir. Jandarma teşkilatında bu tedbir, jandarma açığa alınma olarak anılır ve hukuki niteliği aynıdır: bir disiplin cezası değil, soruşturmanın güvenli yürütülmesi için önceden alınan geçici bir önlemdir. Jandarmanın hem askeri hem mülki bir kolluk gücü olması, bu tanımı değiştirmez; disiplin soruşturması söz konusu olduğunda uygulanacak hüküm yine 657 ve 7068 sayılı kanunlardır.
Hukuki Dayanak: 657, 7068 ve 2803 Sayılı Kanunlar
Jandarma Genel Komutanlığının teşkilat, görev ve yetkileri temelde 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu ile düzenlenmiştir. Ancak disiplin soruşturması nedeniyle görevden uzaklaştırma bakımından uygulanacak hüküm, 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun aracılığıyla 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 137 ilâ 145. maddelerine bağlanmıştır. Başka bir deyişle, jandarma personeli disiplin soruşturması bakımından emniyet personeliyle aynı genel rejime tabidir; 2803 sayılı Kanun ise daha çok teşkilat yapısını ve görev alanını belirler.
7068 sayılı Kanun, jandarma teşkilatı için de kolluğa özgü ek bir hüküm içerir: disiplin kurulunca meslekten çıkarma veya Devlet memurluğundan çıkarma cezası verilenlerden görevde kalması sakıncalı görülenler, bu ceza onaylanana kadar görevden uzaklaştırılabilir. Ceza, daha hafif bir cezaya indirilerek onaylanmışsa, görevden uzaklaştırma tedbirinin derhâl kaldırılması zorunludur. Bu son hüküm, uygulamada sıkça gözden kaçırılıyor; cezası hafifletildiği hâlde açıkta bekletilen personelin derhâl idareye yazılı başvuru yapması, sonuç alınamazsa dava açması gerekir.
Tedbir Hangi Şartlarda Uygulanır?
657 sayılı Kanunun 137. maddesinin ikinci fıkrasına göre tedbir, soruşturmanın herhangi bir aşamasında alınabilir. Bununla birlikte bu, komutanlığa sınırsız bir takdir yetkisi vermez; aranan şart, personelin görevi başında kalmasının somut bir sakınca doğurmasıdır. Dosya incelemesinde sorduğumuz sorular şunlardır: hangi somut sakınca gösterilmiştir, personelin görevde kalması soruşturmayı nasıl etkileyecektir, birim değişikliği veya geçici görevlendirme gibi daha hafif bir tedbir yeterli olur muydu? Kararda yalnızca kalıp bir ifadeye yer verilip somut gerekçe gösterilmemişse, bu durum gerekçe eksikliği ve ölçülülük ilkesine aykırılık iddiasının temelini oluşturur.
Jandarma Teşkilatında Kararı Kim Verir?
657 sayılı Kanunun 138. maddesine göre yetkili makamlar; atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde valiler ve ilçelerde kaymakamlardır. Jandarma teşkilatı bakımından bu yetki, komuta hiyerarşisi içindeki atamaya yetkili komutanlar ile Jandarma Genel Komutanlığı teftiş ve denetim birimlerince kullanılır; il ve ilçe jandarma komutanlıkları kendi personeli bakımından süreci başlatabilir. Mülki idare amirlerinin (vali, kaymakam) bu yetkiyi kullandığı hâllerde, kararın hem İçişleri Bakanlığına hem de ilgili komutanlığa bildirilmesi gerekir.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yetkili makam | Atamaya yetkili komutan, il jandarma komutanı, müfettiş | 657 s. K. m. 138 |
| Teşkilat yapısı | Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde yürütülür | 2803 sayılı Kanun |
| Disiplin soruşturması nedeniyle süre sınırı | En çok 3 ay | 657 s. K. m. 139 |
| Ceza kovuşturması nedeniyle inceleme | Her 2 ayda bir yeniden değerlendirme | 657 s. K. m. 139 |
| Maaş | Aylığın 2/3’ü ödenir | 657 s. K. m. 141 |
| İptal davası süresi | Tebliğden itibaren 60 gün | 2577 s. K. m. 7 |
Jandarma Açığa Alınma Ne Kadar Sürer?
Disiplin soruşturması nedeniyle uygulanan tedbir, 657 sayılı Kanunun 139. maddesi gereğince en çok üç ay devam edebilir. Bu sürenin sonunda hakkında bir karar verilmemiş olan personel, başka bir işleme gerek kalmaksızın görevine başlatılmak zorundadır. Ceza kovuşturması nedeniyle açığa alınan jandarma personelinde ise, yetkili komutan durumu her iki ayda bir yeniden değerlendirir ve kararını yazıyla tebliğ eder. Bu değerlendirmenin yapılmadığı dosyalarla sıklıkla karşılaşıyoruz; yapılmamışsa, bu tek başına bir usul eksikliği olarak dava dilekçesinde ileri sürülmelidir.
Üç aylık süre sınırı yalnızca disiplin soruşturmasına dayalı tedbirde geçerlidir. Ceza kovuşturması söz konusuysa sabit bir üst sınır yoktur; süreç iki aylık periyodik değerlendirmeyle devam eder. Bu iki durumu birbirine karıştırmak, süre hesabında ciddi hatalara yol açar.
Maaş: Üçte İki Kuralı ve Kesilen Kısmın İadesi
657 sayılı Kanunun 141. maddesine göre açığa alınan veya görevle ilgili olsun olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan ya da gözaltına alınan personele, bu süre boyunca aylığının üçte ikisi ödenmeye devam eder. Kalan üçte birlik kısım, soruşturma veya kovuşturma sonucunda göreve iade edilirse toplu olarak ödenir; bu iade, görevden fiilen dönüş şartına bağlıdır. Mahkûmiyet hükmü kesinleşinceye kadar personelin hak ve yükümlülükleri devam eder; mevzuatta açık bir hüküm olmadıkça aylıkların geriye dönük kesilmesi mümkün değildir.
Tedbir Ne Zaman Kalkar?
Zorunlu Kaldırma Hâlleri (m. 143)
657 sayılı Kanunun 143. maddesi, tedbirin zorunlu olarak kaldırılacağı hâlleri sayar: memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası verilmesi, yargılamanın men’i veya beraat kararı, kovuşturmanın genel af ile kalkması ve memurluğa engel olmayan bir cezayla hükümlü olunup cezanın ertelenmesi. Bu hâllerin ortak şartı, ilgili kararın kesinleşmiş olmasıdır.
İhtiyari Kaldırma (m. 144)
657 sayılı Kanunun 144. maddesi uyarınca yetkili komutan, soruşturma veya kovuşturmanın herhangi bir aşamasında, zorunlu kaldırma şartları henüz oluşmasa bile personeli göreve iade edebilir. Bu, komuta kademesine tanınmış bir takdir yetkisidir; dosyada somut gelişmelerle bu yönde talepte bulunmak, süreci kısaltabilir.
İptal Davası ve Yürütmenin Durdurulması
Görevden uzaklaştırma kararına karşı idari itiraz yolu öngörülmemiştir. Anayasanın 125. maddesi uyarınca idarenin her türlü işlemine karşı yargı yolu açık olduğundan, tek hukuki yol idare mahkemesinde iptal davası açmaktır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesi çerçevesinde işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları bakımından hukuka aykırılığı ileri sürülür.
2577 sayılı Kanunun 7. maddesine göre bu dava, kararın tebliğ edildiği veya öğrenildiği tarihten itibaren altmış gün içinde açılmalıdır. Dava dilekçesiyle birlikte 2577 sayılı Kanunun 27. maddesine göre yürütmenin durdurulması talep edilmesi, tedbirin uygulanmaya devam etmesinin doğuracağı geri dönülmez zararı önlemek açısından büyük önem taşır.
Mahkeme, komutanlığın somut bir sakınca gösterip göstermediğine, gerekçenin yeterliliğine ve tedbirin ölçülülük ilkesiyle bağdaşıp bağdaşmadığına bakar; yetkili makamın doğru belirlenip belirlenmediği ve iki aylık değerlendirme yükümlülüğüne uyulup uyulmadığı da denetlenir. İşlem hukuka aykırı bulunursa iptal edilir; uğranılan maddi ve manevi zarar için ayrıca tam yargı davası açılması mümkündür.
Sıkça Sorulan Sorular
Jandarma açığa alınma bir ceza mıdır?
Hayır, soruşturmanın güvenliğini sağlamak için alınan geçici bir tedbirdir; disiplin cezası ayrı bir işlemle, soruşturma sonunda verilir.
Açığa alınan jandarma personeline maaş ödenir mi?
Evet, aylığın üçte ikisi ödenmeye devam eder. Göreve dönüldüğünde kesilen üçte birlik kısım toplu şekilde geri ödenir.
İl jandarma komutanı açığa alma kararı verebilir mi?
Evet, atamaya yetkili komutan sıfatıyla kendi personeli hakkında bu kararı verebilir; kararın bildirimi ilgili komutanlığa ve mülki idareye yapılır.
Jandarma açığa alma en fazla kaç ay sürer?
Disiplin soruşturmasına dayalı açığa almada süre en çok üç aydır. Ceza kovuşturmasına dayalı olanda sabit bir üst sınır yoktur, süreç iki aylık değerlendirmeyle sürer.
Beraat ettim ama göreve başlatılmadım, ne yapmalıyım?
Beraat kararının kesinleşmesiyle tedbirin kaldırılması zorunludur. Öncelikle yazılı başvuru yapılmalı, sonuç alınamazsa dava açılmalıdır.
Görevden uzaklaştırma kararına itiraz edebilir miyim?
Hayır, idari itiraz yolu yoktur. Kararın tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır.
2803 sayılı Kanun ile 657 sayılı Kanun arasındaki fark nedir?
2803 sayılı Kanun jandarmanın teşkilat ve görev alanını düzenler; disiplin soruşturması nedeniyle görevden uzaklaştırma ise 7068 sayılı Kanunun atfıyla 657 sayılı Kanuna göre yürütülür.
Açığa alınma sırasında emekliliğim etkilenir mi?
Emeklilik keseneği, üçte iki değil, esas aylığın yarısı üzerinden hesaplanır; diğer sosyal haklar kesintisiz devam eder.
Jandarma açığa alınma ile ihraç aynı şey midir?
Hayır. İhraç, memuriyetin sona ermesi sonucunu doğuran kesin bir cezadır; açığa alınma ise geçici ve ihtiyari bir tedbirdir.
Sonuç: En Sık Yapılan Hata
Dosyalarımızda gördüğümüz en sık hata, personelin komutanlığın nihai kararını beklemek adına altmış günlük dava süresini kaçırmasıdır. Oysa jandarma açığa alınma kararı kesinleşmiş bir suçluluk anlamına gelmez ve süre, kararın tebliğinden itibaren işlemeye başlar. Somut sakınca gösterilmeden verilmiş, gerekçesi kalıp ifadelerden ibaret veya 7068 sayılı Kanunun getirdiği zorunlu kaldırma hükmüne rağmen sürdürülen bir tedbir, iptal davasında ciddi bir avantaj sağlar; bu avantajın süresinde kullanılması şarttır.
Emniyet personeline özgü ayrıntılar için polis açığa alınma rehberimizi, kolluk dışı memurlar için ise memur açığa alınma rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Konuyla ilgili yürürlükteki kanun metnine Mevzuat Bilgi Sisteminden ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, somut olayınıza özgü hukuki danışmanlık yerine geçmez. Süreye tabi haklarınızı kaybetmemek için bir avukata danışmanız önerilir.
Av. Feyza Nur Serttaş
Bir yanıt yazın