Bu yazıda eski sistemde yapılan sözlü sınavların nasıl denetlendiğini, mahkemelerin öğretmenlik sözlü sınavında hangi kusurları iptal sebebi saydığını, davalı idarenin muhtemel savunmalarını ve yeni sistemde hangi değerlendirmelerin yargı denetimine konu olabileceğini ele alıyoruz.

Öğretmenlik Mülakatı Hâlâ Yapılıyor mu?

Millî Eğitim Bakanlığının sözleşmeli öğretmen atamalarında uyguladığı “KPSS puanı ve sözlü sınav puanı” modelinin son ataması Kasım 2024’te yapılmıştır. Bu tarihten sonra öğretmen istihdamı 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu çerçevesinde Millî Eğitim Akademisi üzerinden yürütülmektedir.

Yeni sistemin işleyişi şöyledir:

• Aday, ÖSYM tarafından yapılan MEB-AGS’ye (Akademi Giriş Sınavı ve Öğretmenlik Alan Bilgisi Testi) girer.
• Akademide hazırlık eğitimine alınacaklar sınav puanı üstünlüğüne göre belirlenir; bu aşamada sözlü sınav yapılmaz.
• Hazırlık eğitiminde teorik dersler yazılı sınavlarla, uygulamalı dersler ise uygulama sorumlusu eğitim personeli, okul müdürü ve uygulama öğretmeninin ayrı ayrı doldurduğu değerlendirme formlarıyla ölçülür (7528 sayılı Kanun m. 10).
• Hazırlık eğitimini başaranlar, atamaya esas başarı puanı üstünlüğüne göre sözleşmeli öğretmen olarak yerleştirilir.

Dolayısıyla bugün Bakanlığa öğretmen olarak girişte klasik anlamda bir “öğretmenlik mülakatı” bulunmamaktadır. Ancak bu, konunun kapandığı anlamına gelmez. Birincisi, eski sistemde yapılan sözlü sınavlara karşı açılmış çok sayıda dava hâlâ ilk derece veya istinaf aşamasındadır. İkincisi, iptal kararı alınan dosyalarda idarenin yeniden sözlü sınav yapma yükümlülüğü devam etmektedir. Üçüncüsü, öğretmen istihdamının tamamen dışında kalmayan bazı alımlarda, örneğin Diyanet İşleri Başkanlığının öğretmen alımlarında ve Millî Eğitim Akademisinin sözleşmeli eğitim personeli alımında, sözlü sınav uygulaması sürmektedir.

Eski Sistemde Sözlü Sınav Nasıl İşliyordu?

Eski sistemde sözlü sınav, Sözleşmeli Öğretmen İstihdamına İlişkin Yönetmelikle düzenlenmişti. Görülmekte olan davalarda uyuşmazlık bu hükümlere göre çözüleceği için temel kuralları hatırlatalım:

• Komisyon: Bakanlık merkez veya taşra teşkilatında şube müdürü ve üstü kadrolarda görev yapanlar arasından belirlenen bir başkan, iki asıl ve iki yedek üyeden oluşuyordu. İhtiyaç hâlinde üyelerden biri öğretmen yetiştiren yükseköğretim kurumlarının öğretim üyeleri arasından belirlenebiliyordu. Komisyon üye tam sayısıyla toplanıyor, başarı puanı her üyenin verdiği puanın aritmetik ortalaması alınarak hesaplanıyordu.
• Sorular: Komisyon, sözlü sınavı Bakanlıkça hazırlanıp sınav merkezlerine gönderilen sorular üzerinden yapıyordu.
• Konular ve ağırlıklar: Eğitim bilimleri ve genel kültür; bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü; iletişim becerileri, özgüven ve ikna kabiliyeti; bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklık; topluluk önünde temsil yeteneği ve eğitimcilik nitelikleri. Her biri %20 ağırlıktaydı.
• Çağrılacak aday sayısı: KPSS sıralamasına göre alan kontenjanının üç katı aday sözlü sınava çağrılıyordu.
• Başarı: 100 tam puan üzerinden 60 ve üzeri alanlar başarılı sayılıyordu. Son atama dönemlerinde ise sözlü sınav puanı nihai sıralamaya doğrudan etki ettiği için 60 barajını aşan pek çok aday kontenjan dışında kalmıştır.

Son dönemde Bakanlık, sınavın güvenliği için kamera kaydı, adayın cevaplarını kendi el yazısıyla soru-cevap kâğıdına yazması ve sonucun sınav salonunda ekranda gösterilmesi gibi tedbirler almıştır. Bu tedbirler, davalarda idarenin başlıca savunma dayanağı olmuştur.

Öğretmenlik Mülakatında Hukuka Aykırılık Nerede Ortaya Çıkar?

Öğretmenlik sözlü sınavında soruların önceden hazırlanıp kura ile çektirilmesi, diğer sınavlarda sık görülen “sorular önceden hazırlanmamış” iddiasını büyük ölçüde zayıflatmıştır. Bu nedenle öğretmenlik davalarında hukuka aykırılık, daha çok değerlendirme formlarının doldurulma biçiminde ortaya çıkar.

Alt kriterlerin puanlanmaması

Ankara 11. İdare Mahkemesinin 27.03.2025 tarihli, E:2024/2024, K:2025/492 sayılı kararı bu bakımdan yol göstericidir. KPSS’de 80,37262 puan alan davacıya sözlü sınavda 81,666670 puan verilmiş ve davacı kontenjan dışında kalmıştı. Mahkeme, komisyonun yönetmeliğe uygun oluşturulduğunu ve soruların kura ile çektirildiğini kabul etmiş; buna karşın komisyon üyelerinden birinin “Topluluk Önünde Temsil Yeteneği ve Eğitimcilik Nitelikleri” ölçütündeki dört alt kritere (her biri 0-5 puan) ayrı ayrı puan vermeden bölüm toplamı olarak 18 puan yazdığını tespit etmiştir. Alt kriterlerin neden puanlanmadığı da açıklanmamıştır.

Mahkemeye göre bu eksiklik, sözlü sınavdaki takdir yetkisinin nesnel kullanıldığı konusunda şüphe uyandırmaktadır. Sözlü sınav işlemi ve itirazın reddi işlemi iptal edilmiş, karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 25.12.2023 tarihli, E:2023/2042, K:2023/3218 sayılı kararına dayandırılmıştır.

Davada incelenmesi gereken diğer noktalar

• Her üyenin formu ayrı ayrı doldurup doldurmadığı ve formlardaki puanların aritmetik ortalamasının sonuç puanıyla tutup tutmadığı,
• Formda bütün ölçüt ve alt kriterlerin puanlanıp puanlanmadığı,
• Üyeler arasında aynı ölçütte açıklanamayan büyük puan farkları bulunup bulunmadığı,
• Bütün üyelerin birebir aynı puanları verip vermediği,
• Adayın el yazısıyla doldurduğu cevap kâğıdının içeriği ile “eğitim bilimleri ve genel kültür” gibi somut bilgiye dayalı ölçütlerde verilen puan arasında makul bir ilişki bulunup bulunmadığı,
• Kamera kaydındaki sınav süresi ile diğer adayların sınav süreleri arasında ciddi bir fark olup olmadığı.

Bu kusurların diğer sınavlardaki karşılıklarını mülakat iptal davası emsal kararlar yazımızda, formun nasıl okunması gerektiğini ise mülakat tutanağı ve puanlama hataları yazımızda ele aldık.

Kamera Kaydı ve El Yazılı Cevap Kâğıdı Yeterli mi?

Öğretmenlik davalarında Bakanlığın savunması genellikle şu unsurlardan oluşur: Sözlü sınav yazılı sınavı tamamlayıcı niteliktedir; sorular ve puanlama ülke genelinde birlik sağlanması için Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi kapsamında korunmuştur; adaylar cevaplarını kendi el yazılarıyla yazıp imzalamıştır; süreç kamerayla kaydedilmiştir; sonuçlar MEBBİS’e komisyon üyelerince girilmiştir.

Bu tedbirler değerlendirmenin denetlenebilirliğini artırır; ama değerlendirmenin kendisinin hukuka uygun olduğunu tek başına kanıtlamaz. Kamera kaydı, sınavın gerçekleştiğini ve adayın ne söylediğini gösterir. Komisyon üyesinin her ölçütte neden o puanı verdiğini göstermez. Ankara 11. İdare Mahkemesi kararı da bu farkı ortaya koymuştur: Bütün güvenlik tedbirlerine rağmen bir üyenin alt kriterleri puanlamadan bölüm toplamı yazması, işlemin iptali için yeterli görülmüştür.

Davacı açısından kamera kaydı ve cevap kâğıdı aslında bir fırsattır. Bu belgeler mahkemeden idareden istenmesi talep edilerek dosyaya getirtilebilir. Adayın cevabı ile verilen puan arasında açık bir uyumsuzluk varsa, bunun bilirkişi incelemesiyle tespiti istenebilir.

Kontenjan Dışında Kalan Aday Ne Talep Edebilir?

Kontenjan dışında kalan aday, dava dilekçesinde şu işlemlerin iptalini birlikte istemelidir:

• sözlü sınavda kendisine verilen puan ve bu puanla başarısız sayılma veya kontenjan dışında kalma işlemi,
• sözlü sınav sonucuna yapılan itirazın reddi işlemi,
• bu puan nedeniyle sözleşmeli öğretmen olarak atanmama işlemi.

İptal kararı verilirse Bakanlık, karardaki gerekçeye uygun yeni bir sözlü sınav yapmak ve sonucuna göre adayın atanıp atanamayacağını değerlendirmek zorundadır. Ankara 11. İdare Mahkemesi de kararında bu hususu açıkça belirtmiştir: Karar, davacının doğrudan başarılı olduğu anlamına gelmez; yeniden yapılacak sözlü sınavın sonucuna göre işlem tesis edilecektir.

Yeniden yapılan sınavda başarılı olan ve atanan aday, atamanın gecikmesi nedeniyle uğradığı kayıplar için tam yargı davası açabilir. Bu sürecin ayrıntıları mülakat iptal kararı sonrası süreç yazımızdadır.

Davalı İdare, Süre ve Yetkili Mahkeme

Sözleşmeli öğretmenlik sözlü sınavı Bakanlık adına, illerde oluşturulan sözlü sınav merkezlerinde yapılmış; itirazlar ise çoğu zaman il millî eğitim müdürlükleri aracılığıyla cevaplandırılmıştır. Bu nedenle uygulamada Millî Eğitim Bakanlığı ile sınavın yapıldığı il valiliği birlikte davalı gösterilmektedir. Ankara 11. İdare Mahkemesindeki davada da Millî Eğitim Bakanlığı ve Konya Valiliği birlikte davalı konumundadır.

Dava açma süresi, sonucun ilanından veya itirazın reddinin bildiriminden itibaren 60 gündür. İtirazın süreyi durdurucu etkisi bulunmakla birlikte, güvenli olan süreyi sonucun ilan tarihinden hesaplamaktır. Yetkili mahkeme 2577 sayılı Kanun’un 32. maddesine göre işlemi yapan merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir; işlemi kimin yaptığı somut dosyaya göre belirlenmelidir. Yetkisiz mahkemede açılan dava reddedilmez, dosya yetkili mahkemeye gönderilir.

Yeni Sistemde Hangi Değerlendirmeler Dava Konusu Olabilir?

Yeni sistemde sözlü sınav bulunmaması, öğretmen adayları bakımından yargı denetimini ortadan kaldırmaz; sadece uyuşmazlığın odağını değiştirir. 7528 sayılı Kanun’un 10. maddesine göre uygulamalı derslerde öğretmen adayı üç kez değerlendirilir ve değerlendirmeyi üç ayrı kişi ayrı ayrı form doldurarak yapar. Uygulamalı ders başarı puanı 70’in altında kalan adayın Akademiyle ilişiği kesilir.

Kanımızca bu değerlendirme formları, sözlü sınav değerlendirme formlarıyla yapısal olarak benzerdir: Her ikisi de ölçütlere dayanan, kişisel kanaat içeren ve adayın mesleğe girişini belirleyen değerlendirmelerdir. Bu nedenle sözlü sınav davalarında geliştirilen ilkelerin, yani ölçütlerin eksiksiz puanlanması, puanın somut gözlemlere dayandırılması ve değerlendirmenin denetlenebilir olması ilkelerinin, Akademi değerlendirmelerine yönelik davalarda da gündeme gelmesi beklenebilir. Ancak bu konuda henüz yerleşik bir yargı uygulaması oluştuğu söylenemez.

Akademiyle ilişik kesilmesi, teorik dersten başarısız sayılma ve atamaya esas başarı puanının hesaplanması da idari işlem niteliğindedir ve 60 günlük süre içinde idari yargı denetimine götürülebilir.

Okul Yöneticiliği Sözlü Sınavına İlişkin Davalar

Eğitim kurumu müdürlüğü ve müdür yardımcılığı görevlendirmelerinde de uzun süre yazılı sınavın yanında sözlü sınav uygulanmış ve bu sınavlar da çok sayıda davaya konu olmuştur. 30.01.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Eğitim Kurumları Yönetici Görevlendirme Yönetmeliği ile bu alanda sözlü sınav uygulaması kaldırılmış, yöneticiliğe giriş yazılı sınav ve Millî Eğitim Akademisinin yönetici yetiştirme programına bağlanmıştır.

Bununla birlikte 7528 sayılı Kanun’un 21. maddesi, yönetici yetiştirme programına alınacakların yazılı ve/veya sözlü sınavla belirlenebileceğini öngörmektedir. Yani kanun düzeyinde sözlü sınav imkânı tamamen ortadan kalkmış değildir; ileride yönetmelik değişikliğiyle yeniden gündeme gelebilir. Eski yönetmelik döneminde yapılan yönetici sözlü sınavlarına ilişkin görülmekte olan davalarda ise öğretmenlik sözlü sınavı davalarındaki ilkeler aynen uygulanmaktadır.

Öğretmen Adaylarının Sık Yaptığı Hatalar

• Atanmama işlemini dava konusu yapmamak: Sadece sözlü sınav puanının iptali istenirse, kararın uygulanması aşamasında atama konusunda tartışma çıkabilir.
• KPSS puanının yüksekliğine dayanmak: KPSS puanının yüksek olması, sözlü sınav puanının hukuka aykırı olduğunu göstermez. Bu argüman ancak değerlendirmedeki bir kusurla birlikte anlam kazanır.
• “Her ilde farklı puan verildi” iddiasıyla yetinmek: Komisyonlar arası farklılık soyut bir iddia olarak kalırsa sonuç doğurmaz; kendi değerlendirme formundaki somut eksiklik gösterilmelidir.
• Komisyon üyelerinin baskı kurduğunu ispat edecek delil sunmamak: Bu tür iddialarda kamera kaydının getirtilmesi talep edilmelidir.
• İptal kararından sonra beklemek: Yeniden sınav yapılmazsa veya geciktirilirse idareye yazılı başvuru yapılmalı, süreler takip edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

2024 öğretmen atamasında mülakatta elendim, hâlâ dava açabilir miyim?

Dava açma süresi, sonucun ilanından veya itirazın reddinin bildiriminden itibaren 60 gündür. Bu süre geçmişse yeni bir dava açılması kural olarak mümkün değildir. Süresinde açılmış davalar ise sistem değişikliğinden etkilenmeden görülmeye devam eder.

Akademi Giriş Sınavında mülakat var mı?

Hayır. 7528 sayılı Kanun ve buna dayanan Yönetmelik uyarınca Akademide hazırlık eğitimine alınacaklar MEB-AGS puanı üstünlüğüne göre belirlenir; bu aşamada sözlü sınav yapılmaz.

Mülakat davasını kazanırsam öğretmen olarak atanır mıyım?

Doğrudan atanmazsınız. Bakanlık hukuka uygun biçimde yeniden sözlü sınav yapar; bu sınavda kontenjan içinde kalırsanız atamanız yapılır.

Öğretmenlik mülakatında kamera kaydını isteyebilir miyim?

Dava sırasında mahkemeden kaydın Bakanlıktan istenmesini talep edebilirsiniz. Kayıt, verdiğiniz cevaplar ile aldığınız puan arasındaki ilişkinin incelenmesinde önemli bir delildir.

Mülakat davasını Bakanlığa mı valiliğe mi karşı açmalıyım?

Uygulamada Millî Eğitim Bakanlığı ile sınavın yapıldığı veya itirazı cevaplandıran il valiliği birlikte davalı gösterilmektedir. Hangi merciin işlemi yaptığı belgelerden kontrol edilmelidir.

Akademide uygulamalı dersten başarısız sayılırsam dava açabilir miyim?

Evet. Akademiyle ilişik kesilmesi idari işlemdir ve 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Değerlendirme formlarının eksiksiz ve gerekçeli doldurulup doldurulmadığı davanın temel meselesi olacaktır.

Okul müdürlüğü mülakatı kaldırıldı mı?

30.01.2026 tarihli yeni Yönetici Görevlendirme Yönetmeliği ile sözlü sınav uygulaması kaldırılmıştır. Eski dönemde yapılan sözlü sınavlara ilişkin görülmekte olan davalar ise devam etmektedir.

Sonuç

Öğretmenliğe girişte sözlü sınav dönemi sona ermiş olsa da öğretmenlik mülakatı iptal davaları güncelliğini korumaktadır. Eski sistemde kontenjan dışında kalan aday için davanın kilit noktası, değerlendirme formlarının eksiksiz ve denetlenebilir biçimde doldurulup doldurulmadığıdır. Kamera kaydı ve el yazılı cevap kâğıdı gibi güvenlik tedbirleri, idarenin değerlendirmeyi gerekçelendirme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, dava konusu işlemlerin eksiksiz belirlenmesi ve iptal kararından sonra yeniden sınav sürecinin takip edilmesidir. En sık yapılan hata ise davayı KPSS puanının yüksekliğine veya genel haksızlık duygusuna dayandırıp kendi değerlendirme formundaki somut kusuru ortaya koymamaktır. Yeni sistemde ise uyuşmazlıkların Akademi değerlendirme formları etrafında yoğunlaşması beklenmektedir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olay bakımından hukuki danışmanlık veya avukatlık hizmetinin yerine geçmez. Birincil kaynak: 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu (mevzuat.gov.tr) · MEB Eğitim Kurumları Yönetici Görevlendirme Yönetmeliği.
Av. Feyza Nur Serttaş