Özel güvenlik kimlik kartı iptali, ilgilinin özel güvenlik alanında çalışma imkânını doğrudan ortadan kaldıran; çalışma izni, iş ilişkisi ve mesleki itibar üzerinde ağır sonuç doğuran birel bir idari işlemdir. Kartın verilmemesi, süresinin uzatılmaması, kimliğin iptali veya Özel Güvenlik Bilgi Sistemi’ne ret kaydı girilmesi, farklı görünmekle birlikte her biri idari yargı denetimine açıktır. İdarenin “güvenlik soruşturması olumsuz” şeklindeki kalıp gerekçesi tek başına yeterli değildir; işlemin kanuni dayanağı, somut sebebi ve ölçülülüğü gösterilmelidir.

5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun’un 10. maddesi, özel güvenlik görevlilerinde aranacak şartları; 11. maddesi, çalışma iznini ve sonradan şart kaybında kimliğin iptalini düzenler. Kanun, kamu güvenliğinin korunması amacını taşır. Ancak kamu güvenliği amacı, idarenin her geçmiş ceza kaydını veya her soruşturma bilgisini süresiz mesleki engel sayabileceği anlamına gelmez. Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca temel haklara yönelik sınırlamanın kanuna dayanması, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olması gerekir; 49. madde ise çalışma hakkını güvence altına alır.

Özel güvenlik kimlik kartı iptali hangi hâllerde dava konusu olur?

Valilik veya il özel güvenlik komisyonu tarafından tesis edilen ret, iptal, yenilememe ya da sisteme ret kaydı girme işlemi; ilgilinin hukukî durumunu doğrudan ve kesin biçimde etkiliyorsa icrai niteliktedir. İşlemin dayandığı karar, bilgi notu, değerlendirme komisyonu tutanağı ve tebligat birlikte istenmeli; hangi 5188 sayılı Kanun hükmünün, hangi maddi vakıa nedeniyle uygulandığı somutlaştırılmalıdır. İdare, takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlı kullanmak zorundadır. Takdir yetkisi, yargısal denetim dışında kalan bir serbestlik alanı değildir.

HAGB özel güvenlik kimlik kartı iptaline tek başına neden olmaz

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, CMK m.231’de düzenlenen ve kurulan hükmün sanık hakkında hukukî sonuç doğurmamasını ifade eden bir kurumdur. Özel güvenlik alanında HAGB’nin sonucu, tek bir genel cümleyle belirlenemez. Suçun kanunda sayılan katalog suçlardan olup olmadığı, fiilin ve HAGB kararının tarihi, denetim sonunda düşme kararı verilip verilmediği ve işlem tarihindeki yürürlükteki kanun metni değerlendirilmelidir.

30/11/2024 tarihli 7533 sayılı Kanun’la, 5188 sayılı Kanun’un 10/1-d bendinde yer alan “veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş” ibaresi çıkarılmıştır. Bu değişiklik, kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası bakımından HAGB kararı verilmiş kişiler yönünden lehe düzenleme niteliğindedir. Buna karşılık katalog suçlarda HAGB’ye ilişkin özel ifade korunmuştur. Bu nedenle idarenin suç tipini ve somut olayı ayırmaksızın HAGB kaydına dayanması hukuka uygun kabul edilemez.

Devam eden soruşturma veya kovuşturma nedeniyle kart iptali

Anayasa Mahkemesi, 24/9/2024 tarihli ve E.2024/65, K.2024/163 sayılı kararıyla; 5188 sayılı Kanun’un 11. maddesindeki “bu şartlardan herhangi birini sonradan kaybettiği” ibaresini, 10/1-d-3 alt bendindeki devam eden soruşturma veya kovuşturma koşulu bakımından iptal etmiştir. Mahkeme, kesinleşmiş mahkûmiyet bulunmayan kişiye en ağır tedbir olan kimlik iptalinin uygulanmasını ölçüsüz bulmuştur. Karar, kamu güvenliğini koruyacak daha hafif ve gözden geçirilebilir tedbirlerin kanun koyucu tarafından öngörülebileceğine de işaret eder.

Güvenlik soruşturması olumsuzluğu bakımından anayasal sınır

Danıştay 10. Dairenin 2024 ve 2025 tarihli kararlarında, 4045 sayılı Kanun uyarınca yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuzluğuna dayalı işlemler ayrı bir sorun olarak ele alınmıştır. AYM’nin 21/4/2022 tarihli E.2021/42, K.2022/45 sayılı iptal kararı karşısında, iptal edilmiş normdan elde edilen sonucun idari işlemin sebebi yapılması hukuka uygun görülmemiştir. Anayasa’nın 153. maddesindeki bağlayıcılık kuralı, görülmekte olan davalarda da gözetilir.

Bu yaklaşım, idarenin hiçbir araştırma yapmadan kart vermek zorunda olduğu anlamına gelmez. 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu yürürlüktedir. İdare, bu kanunun temel ilkelerine ve usul güvencelerine uygun, somut değerlendirmeye dayalı yeni işlem tesis edebilir. Ancak eski ve iptal edilmiş düzenlemeyi bir sonuç notu gibi kullanamaz.

İptal işlemine karşı başvuru ve dava yolu

İşlemin tebliğ tarihi belirleyicidir. İYUK m.7 uyarınca genel dava açma süresi, özel kanunda farklı düzenleme yoksa altmış gündür. İlgili, doğrudan iptal davası açabileceği gibi İYUK m.11 kapsamında idareye başvurmayı da değerlendirebilir. Başvuru, dava süresini ve işlem tesis tarihini etkilediği için standart bir dilekçeyle değil; tebligat, karar gerekçesi, ceza dosyası evrakı ve yürürlükteki mevzuat incelenerek yapılmalıdır. Telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık koşulları mevcutsa yürütmenin durdurulması talebi de ileri sürülmelidir.

Danıştay 10. Daire kararları: Bu serideki makaleler

Sonuç

Özel güvenlik kimlik kartı iptali dosyalarında esas soru, kişinin geçmişinde ceza dosyası bulunup bulunmadığı değildir. Asıl mesele; idarenin işlem tarihinde yürürlükte bulunan, Anayasa’ya uygun, somut olaya elverişli bir kanuni sebebe dayanıp dayanmadığıdır. HAGB, düşme, soruşturma, kovuşturma ve güvenlik soruşturması olguları kendi hukukî sonuçlarıyla ayrıştırılmalı; otomatik ret veya iptal anlayışıyla işlem tesis edilmemelidir.

Dış kaynak: 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun. Ayrıca sitedeki Özel Güvenlik Kimlik Kartı İptali ve Devam Eden Ceza Soruşturması başlıklı değerlendirme de konunun uygulama yönünü tamamlar.

Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayda hukukî danışmanlık yerine geçmez.
Av. Feyza Nur Serttaş