Norm kadro fazlası uyuşmazlıklarının önemli bir bölümü, mazeret tartışmasına hiç girilmeden çözülebilir. Zira fazlalığın kimin üzerinde kalacağı, idarenin takdirine değil sayısal bir ölçüte bağlanmıştır. Hizmet puanı hatalı hesaplanmışsa veya sıralama kurala uygun işletilmemişse, işlemin sebep unsuru daha baştan sakattır.
Bu rehberde fazlalığın belirlenmesindeki ölçüt, hizmet puanının hesaplanma yöntemi, puana dâhil edilecek ve edilmeyecek süreler, tipik hesaplama hataları, idari itiraz aşaması ve dava dilekçesinde talep edilmesi gereken ara kararlar ele alınmaktadır.
Fazlalığın belirlenmesindeki ölçüt
Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Öğretmenlerin Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 34. maddesinin birinci fıkrası, ölçütü tereddüde yer bırakmayacak biçimde koymuştur: ihtiyaç fazlası hâline gelenler ile alanlarında norm kadro sayısı azalanlar, hizmet puanı en az olandan başlanarak norm kadro fazlası olarak belirlenir.
Eşitlik hâlinde iki basamaklı bir sıra devreye girer. Önce öğretmenlikteki hizmet süresi daha az olan, sonra öğretmenliğe daha sonra başlayan fazla sayılır. Eşitlik, mevzuatta bir belirsizlik olarak bırakılmamış; ayrıca çözüme kavuşturulmuştur.
Hesaplama tarihi de kurala bağlanmıştır. Hizmet puanının hesabında norm kadro fazlası belirleme sürecinin son günü esas alınır ve yer değiştirme işlemlerinde aynı hizmet puanı kullanılır. Bu cümle, idarenin süreç içinde farklı tarihlere göre iki ayrı puan kullanmasını engellemesi bakımından önemlidir ve dilekçede ayrıca vurgulanmalıdır.
Buradan çıkan sonuç şudur: aynı kurumda aynı alanda görev yapan ve hizmet puanı davacıdan düşük olan bir öğretmenin kurumda kalmış olması hâlinde, işlemin sebep unsuru ortadan kalkar. Bu iddia kabul edildiğinde mazeret veya ölçülülük tartışmasına gerek kalmaz.
Hizmet puanının hesaplanma yöntemi
Hizmet puanı, görev yapılan eğitim kurumunun bulunduğu hizmet bölgesi ve hizmet alanına göre günlük katsayılarla hesaplanır. Yönetmeliğin 19. maddesi üç hizmet bölgesi, 20. maddesi altı hizmet alanı öngörmüş; 21. maddesi her kesişim için ayrı bir günlük puan belirlemiştir. Katsayılar, birinci bölgenin birinci hizmet alanından üçüncü bölgenin altıncı hizmet alanına doğru kademeli olarak artmaktadır.
Günlük katsayıların üzerine, 21. maddenin diğer fıkralarında sayılan ek puanlar eklenir. Bunlar arasında nöbetçi belletici görevleri, destekleme ve yetiştirme kursları ile İlkokullarda Yetiştirme Programı kapsamında fiilen ders okutma, kapsayıcı eğitim ve telafi eğitimleri, bilim olimpiyatları ve araştırma projesi yarışmalarındaki dereceler, e-içerik üretimi ve il zümre başkanlığı yer alır. Nöbetçi belletici görevlerinde pansiyon türüne göre farklı katsayı uygulandığına dikkat edilmelidir.
Hangi sürelerin hangi katsayı üzerinden değerlendirileceği 22. maddede düzenlenmiştir. Buna göre sözleşmeli öğretmenlikte, ders ücreti karşılığında, vekil öğretmenlikte ve usta öğreticilikte geçen süreler görevin yapıldığı hizmet alanı için öngörülen puan üzerinden; Devlet memurluğunda, 2914 ve 926 sayılı Kanunlara tabi görevlerde, askerlikte ve özel öğretim kurumlarında geçen süreler ise görevin yapıldığı hizmet bölgesinin birinci hizmet alanı için öngörülen puan üzerinden değerlendirilir.
4688 sayılı Kanun kapsamında aylıksız izne ayrılan sendika yöneticilerinin bu süreleri ile askerlikte geçen süreler hariç olmak üzere, aylıksız izinli geçirilen süreler hizmet puanı hesabında dikkate alınmaz. Ayrıca hesapta il, ilçe, belde ve köyler, görevin geçirildiği tarihteki statüleri itibarıyla değerlendirilir.
Geçiş hükmü: Yönetmeliğin geçici 4. maddesi uyarınca 1/2/2026 tarihine kadar hizmet puanlarının hesabında yürürlükten kaldırılan 2015 tarihli Yönetmelik hükümleri uygulanır. Bu tarihte bir tam ayı tamamlamayanların puanları, tamamlanmayan aydaki görev süreleri için günlük olarak hesaplanır. Bu tarih çevresindeki hesaplarda hangi rejimin uygulandığı ayrıca denetlenmelidir.
Tipik hesaplama ve sıralama hataları
Dosyalarda düzenli olarak karşılaşılan hatalar birkaç başlık altında toplanabilir.
- Sözleşmeli öğretmenlikte geçen sürelerin hiç sayılmaması ya da yanlış hizmet alanı katsayısıyla değerlendirilmesi.
- Ders ücreti karşılığında, vekil öğretmenlikte veya usta öğreticilikte geçen sürelerin atlanması.
- Destekleme ve yetiştirme kurslarında fiilen ders okutulan aylara ait ek puanların işlenmemesi.
- Nöbetçi belletici görevlerinde pansiyon türüne göre farklı katsayı uygulanması gerektiğinin gözden kaçırılması.
- Görevin yapıldığı yerin, o tarihteki statüsü yerine güncel statüsüne göre değerlendirilmesi.
- Askerlikte veya sendika yöneticiliği nedeniyle aylıksız izinde geçen sürelerin hatalı biçimde hesap dışı bırakılması.
- Puanların hangi tarihe göre hesaplandığının belgede hiç gösterilmemesi.
- Eşitlik hâlinde öngörülen iki basamaklı sıranın işletilmemesi.
Bu hataların hiçbiri, öğretmenin elindeki belgelerden tek başına anlaşılamaz. Tespit için okul geneli karşılaştırma yapılması ve idarenin dayandığı puan dökümünün incelenmesi gerekir.
İdari itiraz aşamasının yürütülmesi
Norm kadro fazlası listeleri ilan edildiğinde dava beklenmeden idari itiraz yapılmalıdır. İtiraz dilekçesi soyut bir şikâyet değil, somut bir karşılaştırma içermelidir: hangi meslektaşın puanının davacıdan düşük olduğu, hangi hizmet süresinin hesaba katılmadığı ve hangi ek puanın işlenmediği tek tek gösterilmelidir.
Süre bakımından 2577 sayılı Kanun’un 11. maddesi belirleyicidir. Dava açma süresi içinde üst makama yapılan başvuru süreyi durdurur; altmış gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işler. Buna karşılık altmış günlük süre geçtikten sonra yapılan başvuru süreyi canlandırmaz. Uygulamada en sık karşılaşılan hak kaybı, cevap beklenirken sürenin geçirilmesidir.
Aynı maddenin dördüncü fıkrası bir ikinci imkân tanır: dava açılmaması veya davanın süreden reddi hâllerinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir.
Dava dilekçesinde talep edilmesi gereken ara kararlar
Bu dosyalarda sonucu belirleyen unsur, hukuki argümandan çok istenen ara kararlardır. 2577 sayılı Kanun’un 20. maddesinin birinci fıkrası, mahkemenin bakmakta olduğu davaya ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapabileceğini ve tarafların vermediği bilgi ve belgeleri idarelerden isteyebileceğini düzenlemektedir. Aynı maddenin devamında, istenen bilgi ve belgelerin süresi içinde gönderilmemesi hâlinde bunun sonuçlarının mahkemece değerlendirileceği öngörülmüştür.
Dilekçede aşağıdaki hususların ara kararla istenmesi talep edilmelidir:
- Atama tarihi itibarıyla kurumda aynı alanda görev yapan tüm öğretmenlerin hizmet puanlarını, göreve başlama tarihlerini ve öğretmenlikteki hizmet sürelerini gösterir liste.
- Davacının hizmet puanının hangi tarihe göre ve hangi kalemlerden oluşacak biçimde hesaplandığını gösterir ayrıntılı döküm.
- Alanın kurumdaki norm kadro sayısı ile bu sayının hangi verilere göre belirlendiği.
- Atama tarihinde ilçede ve ilçe grubunda alanda boş bulunan norm kadroların listesi.
- Tercih duyurusunun hangi tarihte ve hangi usulle yapıldığı ile davacının başvuru kaydı.
- Hizmet puanı hesabında 1/2/2026 öncesi ve sonrası bakımından hangi rejimin uygulandığı.
Bu listenin dosyaya gelmesiyle uyuşmazlık çoğu zaman kendiliğinden çözülür. Davacıdan düşük puanlı bir öğretmenin kurumda kalmış olduğu görülüyorsa, işlemin sebep unsuru ortadan kalkmış demektir.
Atamanın coğrafi sırasına ilişkin iddialar için uzak ilçeye atanan öğretmenin açacağı dava başlıklı çalışmamıza; dava usulünün tamamı için norm kadro fazlası resen atama iptali rehberimize bakılabilir.
Sık sorulan sorular
- Benden düşük puanlı öğretmen kurumda kaldı, ne yapmalıyım?
- Fazlalık, hizmet puanı en az olandan başlanarak belirlenir. Bu durum işlemin sebep unsurunu sakatlar. Dilekçenizde kurumdaki tüm öğretmenlerin puan listesinin İYUK m. 20 uyarınca ara kararla istenmesini talep etmelisiniz.
- Hizmet puanları eşitse kim fazla sayılır?
- Eşitlik hâlinde sırasıyla öğretmenlikteki hizmet süresi daha az olan, sonra öğretmenliğe daha sonra başlayan norm kadro fazlası olarak belirlenir.
- Sözleşmeli öğretmenlikte geçen sürem sayılır mı?
- Sayılır. Sözleşmeli öğretmenlikte geçen süreler, görevin yapıldığı hizmet alanı için öngörülen puan üzerinden değerlendirilir ve kadroya atanma hâlinde hesaplanır.
- Askerlik süresi hizmet puanına eklenir mi?
- Askerlikte geçirilen hizmet sürelerinin tamamı, görevin yapıldığı hizmet bölgesinin birinci hizmet alanı için öngörülen puan üzerinden değerlendirilir.
- Aylıksız izinde geçen sürem sayılır mı?
- Kural olarak sayılmaz. İstisnası, 4688 sayılı Kanun kapsamında aylıksız izne ayrılan sendika yöneticilerinin bu süreleri ile askerlikte geçen sürelerdir.
- Destekleme kurslarında ders okuttum, ek puan alır mıyım?
- Evet. Destekleme ve yetiştirme kursları ile İlkokullarda Yetiştirme Programı kapsamında fiilen ders okutan öğretmenlerin puanına, görev yapılan her ay için ek puan işlenir.
- Puanım hangi tarihe göre hesaplanır?
- Norm kadro fazlası belirleme sürecinin son günü esas alınır ve yer değiştirme işlemlerinde aynı puan kullanılır. Süreç içinde farklı tarihlere göre iki ayrı puan kullanılması hukuka aykırıdır.
- 1 Şubat 2026 öncesindeki hizmetim hangi kurala göre hesaplanır?
- Yönetmeliğin geçici 4. maddesi uyarınca 1/2/2026 tarihine kadar hizmet puanlarının hesabında yürürlükten kaldırılan 2015 tarihli Yönetmelik hükümleri uygulanır.
- İtiraz ettim, cevap beklerken dava süresi geçer mi?
- Dava açma süresi içinde yapılan itiraz süreyi durdurur; altmış gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işler. Süre geçtikten sonra yapılan itiraz süreyi canlandırmaz.
- İdare puan listesini vermezse ne olur?
- İYUK m. 20 uyarınca mahkeme bilgi ve belgeleri idareden isteyebilir; istenenlerin süresinde gönderilmemesi hâlinde bunun sonuçları mahkemece değerlendirilir.
Bir yanıt yazın