İlk derece kararlarının kalıcılık kazanıp kazanmadığı, bölge idare mahkemelerinin tutumuna bağlıdır. Adana Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin 2024/844 E., 2024/1090 K. sayılı kararı, rehber öğretmen lehine verilen iptal kararına karşı idarenin istinaf başvurusunu reddederek uyuşmazlığı kesin olarak sonuçlandırmıştır.

Bu yazıda ek ders mevzuatında “fiilen” kavramının iki farklı anlamını, istinaf incelemesinin kapsamını, kararın diğer kamu görevlileri bakımından hukuki etkisini ve 8. Dönem Toplu Sözleşmeyle ortaya çıkan yeni tabloyu inceliyoruz.

Fiilen Derse Girme Şartı Ne Demektir?

Ek ders mevzuatında “fiilen” kelimesi iki ayrı düzlemde karşımıza çıkar ve bu iki düzlemin birbirine karıştırılması uyuşmazlığın asıl kaynağıdır. Birinci düzlem, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 89. maddesine dayanılarak çıkarılan 2006/11350 sayılı Ek Ders Kararının 25. maddesindeki genel şarttır. Buna göre ek ders ücreti ödenebilmesi için ek ders görevinin fiilen yapılmış olması, ek ders görevinden sayılan hâllerde ise Kararda belirlenen koşulların oluşması gerekir. Bu şart karşılıksız ödemeyi önlemeye yöneliktir ve her türlü ek ders için geçerlidir.

İkinci düzlem, lisansüstü artırıma ilişkin toplu sözleşme hükmündeki “fiilen girdikleri dersler” ibaresidir. İdare bu ibareyi, artırımın yalnızca sınıfta okutulan derslere uygulanacağı şeklinde anlamıştır. Oysa Ek Ders Kararının 10. maddesi, rehber öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin belirli saatlik görevlerini “ders niteliğinde yönetim görevi” saymakta ve bu görevler için ücreti fiilen görev yapma şartına bağlamaktadır. Başka bir deyişle normun kendisi, bu kişilerin ders okutmayacağını bilerek onların görevini ders niteliğinde kabul etmiştir. Böyle bir görevi ifa edene, girmesi zaten mümkün olmayan bir derse girmediği gerekçesiyle artırım ödememek, fiilen derse girme şartını gerçekleşmesi imkânsız bir koşula dönüştürür.

Yargı kararlarında benimsenen formül de budur: Fiilen derse girme imkânı bulunmayan kamu görevlisi yönünden fiilen derse girme gibi bir koşul aranamaz; görevin fiilen yapılması yeterlidir. Aynı mantığın, dersin öğrencinin gelmemesi nedeniyle işlenemediği durumlara nasıl uygulandığını öğrenci gelmezse ek ders başlıklı yazımızda ayrıca inceledik.

İstinaf İncelemesinde Bölge İdare Mahkemesi Neyi Denetler?

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarına karşı istinaf yolu, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinde düzenlenmiştir. Bölge idare mahkemesi, istinaf incelemesi sonucunda ilk derece kararını hukuka uygun bulursa başvurunun reddine karar verir (İYUK md. 45/3). Kararın kaldırılabilmesi ise aynı maddenin ikinci fıkrasının göndermede bulunduğu 49. maddede yazılı nedenlerin varlığına bağlıdır.

Somut dosyada Daire, ilk derece kararının dayandığı gerekçeyi hukuka uygun bulmuş ve kaldırılmasını gerektiren bir sebep bulunmadığını belirterek istinaf başvurusunu reddetmiştir. Kararın kısa bir gerekçeyle verilmiş olması, Dairenin ilk derece gerekçesini bütünüyle benimsediği anlamına gelir. Dolayısıyla ilk derece mahkemesinin fiilen derse girme şartına ilişkin tespitleri, bölge idare mahkemesi denetiminden geçmiş bir yorum hâline gelmiştir.

Daire, kararını temyiz yolu kapalı olmak üzere kesin olarak vermiştir. İYUK’un 46. maddesi temyiz yolunu belirli uyuşmazlık türlerine özgülediğinden, ek ders farkı gibi kamu görevlisinin parasal haklarına ilişkin uyuşmazlıklar kural olarak bölge idare mahkemesi aşamasında kesinleşir. Bu da bölge idare mahkemelerinin bu alandaki içtihadını fiilen son söz hâline getirir.

Kararın Hukuki Etkisi: Diğer Rehber Öğretmen ve Yöneticiler İçin Ne İfade Eder?

İptal kararlarının etkisi konusunda sık rastlanan bir yanılgıyı düzeltmek gerekir. Bireysel bir işlemin iptaline ilişkin karar, yalnızca dava konusu işlem ve taraflar bakımından hüküm ifade eder. İdare, İYUK’un 28. maddesi uyarınca bu kararın gereğini gecikmeksizin ve her hâlde kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde yerine getirmekle yükümlüdür; ancak bu yükümlülük, aynı durumdaki diğer kamu görevlilerine kendiliğinden ödeme yapılması sonucunu doğurmaz. Kararın emsal değeri, aynı durumdaki her ilgilinin kendi başvurusunu yapması ve reddi hâlinde dava açmasıyla somut bir alacağa dönüşür.

Nitekim bu istinaf kararından yararlanan kamu görevlisinin daha sonra aynı kurumda müdürlüğe atanması üzerine artırımlı ödemeden yararlandırılmadığı ve yeniden dava açmak zorunda kaldığı görülmüştür. Bu gelişmeyi ve yöneticilere ilişkin değerlendirmeyi okul müdürü yüksek lisans ek ders başlıklı yazımızda, rehber öğretmenlerin başvuru ve dava sürecini ise rehber öğretmen yüksek lisans ek ders başlıklı yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

8. Dönem Toplu Sözleşme Fiilen Derse Girme Şartını Nasıl Yeniden Tanımladı?

27 Ağustos 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan ve 1 Ocak 2026’dan itibaren uygulanan 8. Dönem Toplu Sözleşmenin Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna ilişkin bölümünün 8. maddesi, yargı kararlarının ortaya koyduğu ayrımı normatif metne taşımıştır. Birinci fıkra, yönetici ve öğretmenlerden yüksek lisans ve doktora yapmış olanlara fiilen girdikleri dersler için ödenecek ek ders ücretleri ile Ek Ders Kararının 10. maddesi uyarınca ders niteliğinde yönetim görevi karşılığı ödenecek ek ders ücretlerinin %7 ve %20 artırımlı ödeneceğini öngörür. İkinci fıkra ise artırımın uygulanmayacağı görevleri tek tek sayar. Birleştirilmiş metne MEB Personel Genel Müdürlüğünün sitesinden ulaşılabilir.

Bu düzenleme iki şeyi birlikte gösterir. Birincisi, fiilen derse girme şartı hiçbir zaman “sınıfta ders okutmayan herkes artırımdan yoksundur” anlamına gelmemelidir; şartın gerçek işlevi nöbet, belleticilik, sınav görevi gibi eğitim ve öğretim faaliyetinin dışında kalan görevleri artırımın kapsamı dışında tutmaktır. İkincisi, 10. madde kapsamındaki ders niteliğinde yönetim görevleri ders okutmayla eş değer kabul edilmiştir. Bu tercih, istinaf kararında benimsenen yorumun isabetini teyit etmektedir.

Adana Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin 2024/844 E., 2024/1090 K. Sayılı Kararı

Uyuşmazlık

Davacı, Adana’da bir bilim ve sanat merkezinde psikolojik danışman/rehber öğretmen olarak görev yapmakta olup yüksek lisans yapması nedeniyle 7. Dönem Toplu Sözleşme uyarınca ek ders ücretinin %7 artırımlı ödenmesini istemiştir. Başvurunun reddi üzerine açılan davada Adana 3. İdare Mahkemesi, işlemin iptaline ve başvuru tarihi olan 29.01.2024’ten itibaren yoksun kalınan parasal hakların hak ediş tarihlerinden itibaren yasal faiziyle ödenmesine karar vermiştir.

İstinaf sebepleri ve cevap

Davalı idare istinaf dilekçesinde, artırımlı ödemenin fiilen girilen dersler bakımından öngörüldüğünü, davacının fiilen derse girmediğini ve kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Karşı taraf konumundaki davacı ise istinaf başvurusunun reddi gerektiğini savunmuştur.

Dairenin değerlendirmesi ve hüküm

Daire, dosyayı İYUK’un 45. maddesi uyarınca incelemiş; ilk derece mahkemesi kararının dayandığı gerekçenin hukuka uygun olduğunu ve kaldırılmasını gerektiren bir sebep bulunmadığını belirterek istinaf başvurusunun reddine, istinaf aşamasında yapılan yargılama giderinin başvuran idare üzerinde bırakılmasına 26.12.2024 tarihinde kesin olarak ve oybirliğiyle karar vermiştir.

Karar kısa gerekçesine rağmen önemlidir; çünkü idarenin istinaf dilekçesinde tekrarladığı temel savunmayı, yani fiilen derse girme şartını, bölge idare mahkemesi düzeyinde reddetmiştir. Böylece rehber öğretmenin ders niteliğinde yönetim görevini fiilen yürütmesinin artırım için yeterli olduğu yorumu kesinleşmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Fiilen derse girme şartı ile fiilen görev yapma aynı şey mi?

Hayır. Fiilen görev yapma, Ek Ders Kararının 25. maddesindeki genel şarttır ve ücretin karşılıksız ödenmesini önler. Fiilen derse girme şartı ise toplu sözleşmedeki artırım hükmünden türetilen bir yorumdur; mahkemeler bu yorumun derse girme imkânı bulunmayanlara uygulanamayacağını kabul etmektedir.

Bu istinaf kararı tüm rehber öğretmenlere uygulanır mı?

Hayır. Karar yalnızca davanın tarafları bakımından sonuç doğurur. Aynı durumdaki rehber öğretmenlerin kendi başvurularını yapmaları, ret hâlinde dava açmaları gerekir; karar bu davalarda güçlü bir emsal olarak kullanılabilir.

İdare kesinleşen kararı ne kadar sürede uygulamak zorundadır?

İYUK’un 28. maddesi uyarınca idare, kararın gereğini gecikmeksizin ve her hâlde kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde yerine getirmek zorundadır.

Karar kesin olduğuna göre idare Danıştay’a başvurabilir mi?

Taraflar bakımından temyiz yolu kapalıdır. İYUK’un 51. maddesinde düzenlenen kanun yararına temyiz yolu ise yalnızca Danıştay Başsavcısı tarafından kullanılabilir ve bu yolla verilecek bozma kararı kesinleşmiş hükmün taraflar bakımından doğurduğu sonuçları ortadan kaldırmaz.

İstinaf aşamasındaki yargılama giderini kim ödedi?

Daire, istinaf aşamasında yapılan yargılama giderinin istinaf başvurusunda bulunan davalı idare üzerinde bırakılmasına karar vermiştir.

Fiilen derse girme şartı okul yöneticilerine de uygulanamaz mı?

Aynı gerekçe yöneticiler için de geçerlidir. Ek Ders Kararının 10. maddesi yöneticilerin belirli saatlik görevlerini de ders niteliğinde saymaktadır; nitekim Adana 2. İdare Mahkemesi bir bilim ve sanat merkezi müdürü bakımından aynı sonuca ulaşmıştır.

2026’dan sonra fiilen derse girme şartı hâlâ uygulanıyor mu?

8. Dönem Toplu Sözleşme, ders niteliğinde yönetim görevlerini artırım kapsamına açıkça almıştır. Buna karşılık nöbet, sınav, belleticilik, hazırlık ve planlama gibi derse girilmeksizin yürütülen görevlere artırım uygulanmamaya devam etmektedir.

İlk derece kararına karşı istinaf süresi ne kadardır?

İdare mahkemesi kararlarına karşı istinaf başvurusu, kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 gün içinde yapılır. İlk derece kararı parasal sınır nedeniyle kesin olarak verilmişse istinaf yolu kapalıdır.

Sonuç ve Değerlendirme

Fiilen derse girme şartı, lisansüstü artırımın kapsamını belirleyen bir ölçüttür; derse girme imkânı hiç bulunmayan rehber öğretmen ve yöneticileri bu haktan dışlayan bir engel değildir. Adana Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi, idarenin bu yöndeki savunmasını reddederek ilk derece kararını kesinleştirmiş; 8. Dönem Toplu Sözleşme de 2026 yılından itibaren aynı ayrımı açık bir hükme dönüştürmüştür.

Uygulamada en sık yapılan hata, emsal kararın idareyi kendiliğinden bağlayacağını varsaymaktır. Kesinleşmiş bir istinaf kararı bile yalnızca taraflar bakımından sonuç doğurur. Fiilen derse girme şartı gerekçesiyle artırımlı ödemesi yapılmayan her rehber öğretmen ve yönetici, geçmiş dönem farkları için kendi başvurusunu yapmalı ve ret hâlinde 60 günlük süre içinde dava açmalıdır.