Uygulamadaki tablo şudur: İl ve ilçe millî eğitim müdürlükleri, toplu sözleşmedeki “fiilen girdikleri dersler” ibaresine dayanarak sınıfa girip ders okutmayan rehber öğretmenlerin artırımdan yararlanamayacağını kabul etmekte ve başvuruları reddetmektedir. Bu yorum, rehber öğretmenin ek ders ücretinin zaten ders okutmaya değil, normun kendisinin “ders niteliğinde” saydığı rehberlik görevine bağlandığı gerçeğini görmezden gelir. İdare mahkemeleri de bu yoruma itibar etmemektedir.

Bu yazıda önce rehber öğretmenin ek ders ücretinin hukuki dayanağını ve lisansüstü artırımın kapsamını ele alacak, ardından 1 Ocak 2026’dan itibaren uygulanan 8. Dönem Toplu Sözleşmenin getirdiği değişikliği ve geçmiş dönem alacakları için izlenecek dava yolunu açıklayacağız. Son bölümde, uyuşmazlığı davacı lehine sonuçlandıran Adana 3. İdare Mahkemesinin 2024/389 E., 2024/1203 K. sayılı kararını ayrıntılı olarak değerlendireceğiz.

Rehber Öğretmenin Ek Ders Ücreti Hangi Hukuki Temele Dayanır?

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 89. maddesi, eğitim ve öğretim kurumlarında ücret karşılığında ek ders görevi verilebileceğini öngörmüş; ücretle okutulacak ders saatlerinin sayısını, ders görevi alacakların niteliklerini ve diğer hususları Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenmek üzere düzenleyici işleme bırakmıştır. Bu yetkiye dayanılarak çıkarılan ve bugün de yürürlükte bulunan metin, 16.12.2006 tarihli ve 26378 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2006/11350 sayılı Millî Eğitim Bakanlığı Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Karardır (bundan sonra “Ek Ders Kararı”).

Ek Ders Kararının 4. maddesi “ders niteliğinde yönetim görevi” kavramını, Bakanlığa bağlı eğitim kurumlarında görevli personelin inceleme, araştırma, planlama, programlama, yönetim, denetim, eğitim ve öğretim hizmetlerinden ek ders görevi olarak kabul edilen etkinlikler olarak tanımlar. Kararın 10. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi ise her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında görev yapan rehber öğretmenlerin ders yılı süresince haftada 18 saatinin ders niteliğinde yönetim görevi sayılacağını ve fiilen görev yapma karşılığında ek ders ücreti ödeneceğini hükme bağlar.

Buradan çıkan sonuç açıktır: Rehber öğretmenin ek ders ücreti sınıfa girip ders okutmanın karşılığı değildir. Normatif düzenleme, rehberlik hizmetinin kendisini ders niteliğinde saymış ve ücreti bu hizmetin fiilen yürütülmesine bağlamıştır. Kararın “Görevin fiilen yapılması” başlıklı 25. maddesindeki şart da bu çerçevede okunmalıdır. Ek ders görevinden sayılan hâllerde aranan şey, Kararda belirlenen koşulların, yani rehberlik görevinin fiilen ifa edilmesinin gerçekleşmesidir; bunun ötesinde bir “sınıfa girme” koşulu normda yer almaz.

Rehber Öğretmen Yüksek Lisans Ek Ders Artırımı Neyi Öngörür ve İdare Neden Ödemiyordu?

Kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarına ilişkin toplu sözleşmelerin Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna ilişkin bölümlerinde uzun süredir “Lisansüstü öğrenim gören öğretmenlere ilave ek ders ücreti” başlıklı bir hüküm yer almaktadır. 2024 ve 2025 yıllarını kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşmenin 8. maddesine göre, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı örgün ve yaygın eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerden yüksek lisans ve doktora yapmış olanlara, fiilen girdikleri dersler için ödenecek ek ders ücretleri sırasıyla %7 ve %20 artırımlı ödenir. Aynı oranlar 2022 ve 2023 yıllarını kapsayan 6. Dönem Toplu Sözleşmede de bulunmaktaydı. Hüküm, lisansüstü öğrenimin alanında olup olmadığı ya da tezli veya tezsiz yapılıp yapılmadığı yönünden bir ayrım içermez.

Rehber öğretmen yüksek lisans ek ders taleplerinde idarenin ret gerekçesi, hükümdeki “fiilen girdikleri dersler” ibaresidir. Bu yoruma göre rehber öğretmen sınıfa girmediği için artırıma konu olabilecek bir dersi yoktur. Kanaatimizce bu yorum üç bakımdan isabetsizdir. Birincisi, Ek Ders Kararı rehber öğretmenin haftalık 18 saatlik görevini açıkça ders niteliğinde saymıştır; normun ders niteliğinde kabul ettiği bir faaliyeti idarenin yorum yoluyla ders dışına itmesi mümkün değildir. İkincisi, toplu sözleşme hükmünün amacı öğretmenlerin lisansüstü eğitimle kendilerini geliştirmelerini teşvik etmektir. Bu amaç rehber öğretmen bakımından en az branş öğretmeni kadar geçerlidir; psikolojik danışmanlık alanındaki yüksek lisans, doğrudan mesleki niteliği artıran bir eğitimdir. Üçüncüsü, işin doğası gereği derse girme imkânı bulunmayan bir kamu görevlisinden derse girmesini beklemek, hakkı gerçekleşmesi imkânsız bir koşula bağlamak demektir. Bu da aynı eğitimi tamamlamış öğretmenler arasında yalnızca görev türüne dayanan, haklı bir nedenle açıklanamayacak bir farklılık yaratır.

İdare mahkemeleri uyuşmazlığı bu doğrultuda çözmektedir. Mahkemeler, fiilen derse girme imkânı bulunmayan rehber öğretmen yönünden böyle bir koşulun aranamayacağını, rehberlik görevinin fiilen yapılmasının yeterli olduğunu kabul etmektedir. Şartın rehber öğretmenler ve okul yöneticileri bakımından nasıl yorumlandığını fiilen derse girme şartı başlıklı yazımızda ayrıca ele aldık.

8. Dönem Toplu Sözleşme Rehber Öğretmenler İçin Ne Değiştirdi?

27 Ağustos 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan ve 1 Ocak 2026 ile 31 Aralık 2027 tarihleri arasında uygulanacak olan 8. Dönem Toplu Sözleşme, uyuşmazlığı gelecek bakımından büyük ölçüde sona erdirmiştir. Sözleşmenin Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmet Koluna ilişkin bölümünün 8. maddesi artık yalnızca öğretmenleri değil yöneticileri de kapsamakta; yüksek lisans ve doktora yapmış olanlara fiilen girdikleri dersler için ödenecek ek ders ücretlerinin yanında, Ek Ders Kararının 10. maddesi uyarınca ders niteliğinde yönetim görevi karşılığı ödenecek ek ders ücretlerinin de sırasıyla %7 ve %20 artırımlı ödeneceğini öngörmektedir. Hükmün Bakanlıkça yayımlanan birleştirilmiş metnine MEB Personel Genel Müdürlüğünün sitesinden ulaşılabilir.

Rehber öğretmenlerin 18 saatlik görevi tam da bu 10. madde kapsamında olduğundan, rehber öğretmen yüksek lisans ek ders artırımının 1 Ocak 2026’dan itibaren idarece kendiliğinden ödenmesi gerekir. Ne var ki yeni hüküm geçmişe yürümez. 2025 yılı ve öncesine ait artırım farkları bakımından idare eski yorumunu sürdürmekte olup bu dönemin alacakları ancak başvuru ve dava yoluyla elde edilebilir. Kaldı ki yeni düzenlemenin sözleşme metnine açıkça yazılmış olması, önceki dönemde rehber öğretmenlerin artırımdan dışlanmasının normun zorunlu bir sonucu değil, idarenin bir yorum tercihi olduğunu da teyit eder niteliktedir.

Rehber Öğretmen Yüksek Lisans Ek Ders Farkı İçin Dava Nasıl Açılır?

İlk adım, görev yapılan kurumun bağlı olduğu ilçe veya il millî eğitim müdürlüğü aracılığıyla kaymakamlık ya da valilik makamına yazılı başvuru yapılmasıdır. Başvuruda lisansüstü diplomanın tarihi, görev unvanı ve artırımın hangi tarihten itibaren istendiği açıkça yazılmalı, diploma sureti eklenmelidir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10. maddesi uyarınca, kanunda öngörülen süre içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

Açık veya zımni ret üzerine, ret işleminin iptali ile yoksun kalınan artırım farklarının yasal faiziyle ödenmesi istemleri İYUK’un 12. maddesi uyarınca birlikte ileri sürülerek idare mahkemesinde dava açılır. Dava açma süresi, ret işleminin tebliğinden veya zımni ret tarihinden itibaren 60 gündür (İYUK md. 7). Davalı, kural olarak işlemi tesis eden kaymakamlık veya valiliktir; yetkili mahkeme ise görev yerinin bağlı olduğu idare mahkemesidir.

Talep sonucunun geriye dönük kısmına ayrıca özen gösterilmelidir. Mahkemeler, parasal hakların hangi tarihten itibaren ödeneceği konusunda farklı hesaplama yöntemleri uygulayabilmektedir. Bir kısım kararlar farkların başvuru tarihinden itibaren ödenmesine hükmederken, bir kısım kararlar başvuru tarihinden geriye doğru dava açma süresi kadar bir dönemi de hesaba katmaktadır. Faizin başlangıcını her aylık farkın hak ediş tarihi olarak istemek de alacağın değerini korur. Bu nedenle başvurunun gecikmeksizin yapılması belirleyicidir. Yöneticilere ilişkin benzer bir hesaplama örneğini okul müdürü yüksek lisans ek ders yazımızda inceledik.

Adana 3. İdare Mahkemesinin 2024/389 E., 2024/1203 K. Sayılı Kararı

Olay ve tarafların iddiaları

Davacı, Adana’da bir bilim ve sanat merkezinde psikolojik danışman/rehber öğretmen olarak görev yapmaktadır. Yüksek lisans eğitimini tamamlaması üzerine, 7. Dönem Toplu Sözleşme hükümlerine dayanarak ek ders ücretinin %7 artırımlı ödenmesi istemiyle 29.01.2024 tarihinde idareye başvurmuş, başvurusu ilçe millî eğitim müdürlüğünce reddedilmiştir. Davacı, toplu sözleşmenin yüksek lisans ve doktora yapan öğretmenlerin ek ders ücretlerinin artırımlı ödenmesini benimsediğini, rehber öğretmenin görevi gereği fiilen derse girme imkânı bulunmadığını ve Ek Ders Kararında haftalık belirli saatin ders niteliğinde yönetim görevi sayılarak fiilen görev yapma karşılığında ek ders ücreti ödeneceğinin düzenlendiğini ileri sürmüştür. Davalı idare ise artırımlı ödemenin yalnızca fiilen girilen dersler için öngörüldüğünü, rehber öğretmenlerin fiilen derse girmesinin söz konusu olmadığını savunmuştur.

Mahkemenin gerekçesi

Mahkeme önce 657 sayılı Kanunun 89. maddesini, Ek Ders Kararının 1, 4, 10 ve 25. maddelerini ve 7. Dönem Toplu Sözleşmenin 8. maddesini birlikte değerlendirmiş; toplu sözleşme hükmüyle öğretmenlerin lisans sonrası kendilerini geliştirmelerinin ve mesleki hayatlarına katkı sağlamalarının amaçlandığını tespit etmiştir. Ardından, rehber öğretmen olarak görev yapan davacının işin doğası gereği fiilen ders görevinin olmayacağını ve Ek Ders Kararının 10. maddesinin rehber öğretmenlerin haftada 18 saatini ders niteliğinde yönetim görevi sayarak fiilen görev yapma karşılığında ek ders ücreti ödeneceğini düzenlediğini vurgulamıştır.

Bu tespitlerden hareketle Mahkeme, yaptığı işin doğası gereği ders görevi bulunmayan, başka bir deyişle fiilen derse girme imkânı olmayan davacı yönünden fiilen derse girme gibi bir koşulun aranamayacağına, rehber öğretmenlik görevinin fiilen yapılmasının yeterli olduğuna ve yüksek lisans veya doktora yapmış rehber öğretmenlere de ayrım gözetilmeksizin artırımlı ek ders ücreti ödenmesi gerektiğine karar vermiştir.

Hüküm ve sonrası

Mahkeme, dava konusu işlemin iptaline ve başvuru tarihi olan 29.01.2024’ten itibaren yoksun kalınan parasal hakların hak ediş tarihlerinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine oybirliğiyle hükmetmiştir. Faizin her bir aylık farkın hak ediş tarihinden başlatılması, davacı lehine önemli bir ayrıntıdır. Davalı idarenin istinaf başvurusu Adana Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesince reddedilmiş ve karar kesinleşmiştir. İstinaf aşamasını fiilen derse girme şartı ve Adana Bölge İdare Mahkemesi kararı başlıklı yazımızda ayrıca inceledik.

Karar, rehber öğretmen yüksek lisans ek ders uyuşmazlığında idarenin lafzi yorumunu bir kenara bırakıp hükmün amacını esas alması ve normun rehberlik görevini zaten ders niteliğinde saydığını isabetle tespit etmesi bakımından emsal niteliği taşımaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Tezsiz yüksek lisans yapan rehber öğretmen de %7 artırım alabilir mi?

Evet. Toplu sözleşme hükmü tezli ve tezsiz yüksek lisans arasında ayrım yapmaz; lisansüstü öğrenimin rehberlik alanında olması da şart değildir. Yüksek lisansın tamamlanmış ve diplomanın idareye sunulmuş olması yeterlidir.

Doktora yapmış rehber öğretmene ne kadar artırım uygulanır?

Doktora yapmış rehber öğretmenlerin ek ders ücretleri %20 artırımlı ödenir. Oranlar 6., 7. ve 8. Dönem Toplu Sözleşmelerde aynıdır.

2026 yılından sonraki dönem için dava açmam gerekir mi?

Kural olarak hayır. 8. Dönem Toplu Sözleşmenin 8. maddesi rehberlik görevi karşılığı ödenen ek ders ücretlerini açıkça kapsama aldığından idarenin artırımı kendiliğinden ödemesi gerekir. Ödeme yapılmıyorsa önce yazılı başvuru yapılmalı, ret hâlinde dava açılmalıdır.

Geçmiş yıllara ait farkları alabilir miyim?

2025 ve öncesine ait farklar idareye başvuru ve dava yoluyla istenebilir. Ancak mahkemeler geriye dönük hesaplamayı dava açma süresi kurallarıyla sınırlayabildiğinden, başvuru ne kadar geç yapılırsa kayıp o kadar büyür.

Rehber öğretmen yüksek lisans ek ders artırımı için sendika üyesi olmak gerekir mi?

Hayır. Hizmet koluna ilişkin toplu sözleşme hükümleri, o hizmet kolundaki kurumların kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sendika üyeliği aranmaksızın uygulanır.

Başka bir öğretmenin kazandığı dava bana da uygulanır mı?

Hayır. Bireysel bir işlemin iptaline ilişkin karar yalnızca dava konusu işlem ve taraflar bakımından sonuç doğurur. Emsal karar size güçlü bir dayanak sağlar, fakat kendi başvurunuzu yapmanız ve gerekirse dava açmanız gerekir.

Raporlu veya izinli olduğum günler için de artırım isteyebilir miyim?

Ek Ders Kararının 25. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca 10. madde kapsamında ödenen ek ders ücretleri, yarım günlük izinler hariç, izinli ve raporlu olunan sürelerde ödenmez. Asıl ücret doğmadığı için o günlere ilişkin artırım da doğmaz.

Sözleşmeli rehber öğretmenler bu haktan yararlanır mı?

Toplu sözleşme hükümleri pozisyonlarda istihdam edilen kamu görevlilerini de kapsar. Sözleşmeli rehber öğretmenin de rehberlik görevi karşılığı ek ders ücreti aldığı sürece aynı gerekçelerle artırım talep etmesi mümkündür.

Sonuç ve Değerlendirme

Rehber öğretmenin ek ders ücreti, ders okutmanın değil, Ek Ders Kararının ders niteliğinde saydığı rehberlik görevinin karşılığıdır. Bu nedenle lisansüstü artırımı “fiilen girilen ders” bulunmadığı gerekçesiyle esirgemek, normun kendi kurduğu sistemle çelişir. İdare mahkemeleri ve bölge idare mahkemeleri bu çelişkiyi giderecek biçimde karar vermiş; 8. Dönem Toplu Sözleşme de 2026 yılından itibaren aynı sonucu açık bir hükme bağlamıştır.

Uygulamada en sık yapılan hata, idarenin ödemeyi kendiliğinden yapmasını beklemek ve geçmiş dönem farkları için başvuruyu geciktirmektir. Rehber öğretmen yüksek lisans ek ders farkı bakımından hak kaybını önlemenin yolu, diplomanın alındığı tarihi belirterek derhâl yazılı başvuru yapmak, ret cevabının tebliğinden itibaren 60 gün içinde iptal ve tam yargı istemlerini birlikte içeren davayı açmak ve talep sonucunda faizin hak ediş tarihlerinden işletilmesini istemektir.