Sağlık mazereti dayalı atama ile norm kadro fazlası atama, birbirinden bağımsız iki rejim değildir. Mazerete dayanılarak tesis edilmiş bir atama işlemi, mazeretin devamı süresince kendi amacını taşımaya devam eder; bu amacı ortadan kaldıran ikinci bir işlem, ilk işlemin hukuki varlık sebebini boşa çıkarır.
Bu çalışmada sağlık mazeretinin kişi bakımından kapsamı, rapor şartına ilişkin Danıştay içtihadı, mazeretin belgelendirilmesine ilişkin süreklilik yükümlülüğü, işlemin hangi unsuru yönünden sakatlandığı ve 2577 sayılı Kanun’un 20. maddesi çerçevesinde talep edilmesi gereken ara kararlar ele alınmaktadır.
Sağlık mazeretinin kişi bakımından kapsamı
Sağlık mazeretinin çerçevesini çizen hüküm, Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik’in 30/6/2014 tarihli değişiklikle yeniden düzenlenen 13. maddesidir.
Memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi gerekir.
Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik, m. 13
Hüküm, korunan kişiler bakımından sınırlı sayı ilkesine tabidir. Kapsam; memurun kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararıyla vasi tayin edildiği kardeşiyle sınırlıdır. Kardeş bakımından vasi kararı aranması, kayınvalide ve kayınpeder gibi sıhri hısımların ise kapsam dışında bırakılması dikkate alınmalıdır.
Maddenin iki ayrı seçimlik şart içerdiği çoğu zaman gözden kaçmaktadır. Birinci seçenek, hastalığın görev yapılan yerde tedavisinin mümkün olmamasıdır. İkinci seçenek ise mevcut görev yerinin ilgili kişinin sağlık durumunu tehlikeye düşürecek olmasıdır. İkinci seçenek tedavi imkânının varlığından bağımsızdır ve bağışıklığı baskılanmış hastalar, ulaşım güçlüğü bulunan yerleşim yerleri ile iklim koşulları bakımından çok daha elverişli bir dayanak sunar.
Maddenin ikinci fıkrası atamanın coğrafi sırasını da belirler: memur aynı hizmet bölgesi içinde başka bir hizmet alanına, bu şekilde mazeretin karşılanamaması hâlinde başka bir hizmet bölgesinde kurumca ihtiyaç duyulan ve mazeretinin karşılanabileceği bir hizmet alanına atanabilir.
Rapor şartı ve Danıştay’ın iptal kararı
Maddenin ilk hâlinde raporun «eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden» alınması aranıyordu. Bu ibare önce Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararlarıyla yürürlüğü durdurulmuş, ardından Danıştay İkinci Dairesinin 28/3/2018 tarihli ve E. 2016/10054, K. 2018/2062 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
Bu itibarla bugün, ilgili mevzuatına göre düzenlenmiş bir sağlık kurulu raporu yeterlidir. İdarenin, raporun üniversite ya da eğitim araştırma hastanesinden alınmadığı gerekçesiyle tesis ettiği ret işlemleri hukuki dayanaktan yoksundur. Nitekim yeni Yönetmeliğin 3. maddesi sağlık kurulu raporunu, Sağlık Bakanlığı mevzuatıyla yetkilendirilmiş sağlık kuruluşlarının sağlık kurulu tarafından ilgili mevzuatında belirlenen usul ve esaslara göre düzenlenen rapor olarak tanımlamıştır.
Raporun içeriği bakımından dikkat edilmesi gereken husus, raporun yalnızca teşhisi değil 13. maddenin aradığı olguyu da göstermesidir. Yalnızca tanı bildiren bir rapor, tedavinin görev yerinde mümkün olmadığını ya da görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini ortaya koymadığı sürece idarece yetersiz sayılabilmektedir. Raporun bu yönde açık bir değerlendirme içermesi sağlanmalıdır.
Norm kadro fazlası atamalarında mazeretin hukuki konumu
Yönetmeliğin 34. maddesi norm kadro fazlası atamalarını hizmet puanı ve tercih üzerinden kurmakta, sağlık mazeretinden ayrıca söz etmemektedir. Bu sessizliğin mazeretin uygulanmayacağı biçiminde yorumlanması kanımızca isabetsizdir.
Yönetmeliğin 42. maddesi, bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hâllerde 657 sayılı Kanun, 7528 sayılı Kanun ve Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik hükümlerinin uygulanacağını düzenlemektedir. 29. maddenin ikinci fıkrası ise mazeret ve engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeler bakımından aynı atfı özel olarak yinelemektedir.
Ayrıca Yönetmeliğin 4. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi, yer değiştirme dönemi dışında yapılan sağlık ve can güvenliği mazeretlerine bağlı yer değiştirmelerde öğretmen ihtiyacı dikkate alınarak mazeretin giderilmesinin esas alınacağını temel ilke olarak düzenlemiştir. Temel ilkeler maddesi, Yönetmeliğin bütün hükümlerinin yorumunda gözetilmesi gereken bir yorum ölçütüdür.
Şu hâlde, sağlık mazeretine dayanılarak yapılmış bir atamanın mazeret devam ederken norm kadro fazlası gerekçesiyle bozulması, işlemin maksat unsurunu sakatlar. İdare, kendisine tanınan yetkiyi o yetkinin dayandığı kamu yararı amacı dışında kullanmış olur.
Büromuzca takip edilen dosyada verilen iptal kararı
Annesinin sağlık durumu nedeniyle bir ilden diğerine atanan ve yeni görev yerinde norm kadro fazlası sayılarak resen başka bir ilçeye gönderilen öğretmen adına açtığımız davada mahkeme, 2577 sayılı Kanun’un 20. maddesi kapsamında verdiği ara kararla mazeretin devam edip etmediğinin açıklığa kavuşturulmasını istemiştir. Dosyaya sunulan raporlarda annenin engellilik oranının yüzde doksan yediye ulaştığı ve mazeretin sürdüğü saptanmıştır.
Mahkeme, mazeret ve norm kadro fazlası atama rejimine ilişkin kuralların bir bütün hâlinde değerlendirilmesi gerektiğini; mazeretine dayalı olarak bir eğitim kurumuna atanan öğretmenin, söz konusu mazereti devam ettiği sürece mazeret sebebiyle atanmasına dair işlemin amaç ve sonuçlarını ortadan kaldıracak biçimde başka yere atamasının yapılmaması gerektiğini belirterek dava konusu işlemleri iptal etmiştir.
Bolu İdare Mahkemesi, 14.08.2026 tarihli karar.
Mazeretin sürekliliği ve belgelendirme yükümlülüğü
Sağlık mazereti, bir defaya mahsus ileri sürülüp tüketilen bir sebep değildir; devam ettiği sürece hukuki sonuç doğurur. Buna karşılık mevzuat, devamlılığın belgelendirilmesini ilgiliye yüklemiştir.
Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik’in 12. maddesi, sağlık ve aile birliği mazeretlerine dayalı olarak yer değiştirmeye tabi tutulan memurun mazeretinin devam ettiğini her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle belgelendirmek zorunda olduğunu; zorunlu çalışma süresini bu mazeretlere dayalı olarak tamamlamamış memurun, mazeretin sona ermesi hâlinde eksik kalan kısmı tamamlamak zorunda olduğunu düzenler.
Yeni Yönetmeliğin 24. maddesinin üçüncü fıkrası paralel bir yükümlülük getirmiştir: zorunlu çalışma yükümlüsü kadrolu öğretmenler, aile birliği veya sağlık mazeretlerinin devam ettiğini her yıl Bakanlıkça belirlenen dönemlerde belgelendirir. Belgelendiremeyenler, zorunlu çalışma yükümlülüklerini yerine getirmek ya da eksik hizmetlerini tamamlamak üzere ilk yer değiştirme döneminde atanır.
Bu yükümlülüğün ihmali, ileride açılacak davada idareye mazeretin sona erdiği savunmasının kapısını açar. Buna karşılık her yıl alınan güncel rapor, mazeretin kesintisiz sürdüğünü gösteren en güçlü delildir.
Zamanlama notu: Yönetmeliğin 29. maddesinin birinci fıkrası uyarınca sağlık mazeretine bağlı yer değiştirmeler, yarıyıl ve yaz tatilleri dışında da yer değiştirme takvimine bağlı olmaksızın yapılabilir; ancak bu atamalar yalnızca öğretmen ihtiyacı bulunan eğitim kurumlarına yapılır.
Re’sen araştırma ilkesi ve talep edilmesi gereken ara kararlar
İdari yargılama usulünde delil ikame yükü, medeni yargılamadaki kadar katı biçimde taraflara bırakılmamıştır. 2577 sayılı Kanun’un 20. maddesinin birinci fıkrası uyarınca mahkemeler, bakmakta oldukları davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar; belirlenen süre içinde tarafların vermediği bilgi ve belgeleri idarelerden isteyebilir.
Sağlık mazereti dosyalarında bu hükme dayanılarak aşağıdaki hususların ara kararla istenmesi talep edilmelidir.
- Davacının mazeretine ilişkin olarak idare kayıtlarında bulunan tüm rapor ve başvuru evrakı.
- Mazeretin, davacının önceki atama işleminde hangi gerekçeyle esas alındığını gösteren belge ve olurlar.
- Norm kadro fazlası belirleme sürecinde davacının mazeretinin değerlendirilip değerlendirilmediği; değerlendirildiyse hangi gerekçeyle yetersiz görüldüğü.
- Atama tarihi itibarıyla davacının mazeretinin karşılanabileceği ilçe ve ilçe grubunda alanında boş bulunan norm kadroların listesi.
- Gerekiyorsa ilgili sağlık kuruluşundan, mazeretin işlem tarihinde ve hâlen devam edip etmediğine ilişkin bilgi.
Bu taleplerin dilekçede açıkça ve gerekçesiyle yer alması önemlidir. Uygulamada idare, savunmasında yalnızca işlemin sonucunu bildirmekte, dayanağını ise ancak ara kararla sorulduğunda açıklamaktadır.
Dilekçe kurgusu ve yürütmenin durdurulması talebi
Sağlık mazereti dosyalarında sonucu belirleyen unsur, hukuki argümandan çok olgunun somutlaştırılmasıdır. Mahkeme tıbbi tabloyu, dosyaya yansıdığı ölçüde bilir.
- Hastalığın adı değil günlük yaşama etkisi anlatılmalıdır: kontrol sıklığı, takibin yapıldığı merkez, uygulanan tedavi ve buna bağlı riskler.
- Yeni görev yeri ile tedavi merkezi arasındaki mesafe, ulaşım süresi ve toplu taşıma imkânı sayısal verilerle gösterilmelidir.
- Refakat zorunluluğu varsa bunu doğrudan ifade eden bir hekim değerlendirmesi sunulmalıdır.
- Mazeretin işlem tarihinde ve hâlen devam ettiği ayrı ayrı ortaya konulmalıdır.
- İşlemin hangi unsuru yönünden sakat olduğu açıkça belirtilmeli; mazeretin hiç değerlendirilmemiş olması hâlinde eksik inceleme ve gerekçesizlik ayrı başlık yapılmalıdır.
Yürütmenin durdurulması talebi bakımından 2577 sayılı Kanun’un 27. maddesinin ikinci fıkrasındaki iki şart ayrı ayrı karşılanmalıdır. Telafisi güç zarar, tedavi ve bakım düzeninin bozulacak olmasıdır; bu zarar yargılama sonunda verilecek iptal kararıyla dahi giderilemez. Aynı fıkranın son cümlesi uyarınca, uygulanmakla etkisi tükenecek olan işlemler bakımından savunma alınmaksızın karar verilmesi de talep edilmelidir.
Dava süresi, görevli ve yetkili mahkeme ile kanun yollarına ilişkin ayrıntılar için norm kadro fazlası resen atama iptali başlıklı kapsamlı rehberimize bakılabilir.
Sık sorulan sorular
- Annemin hastalığı sağlık mazereti sayılır mı?
- Sayılır. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik’in 13. maddesi anneyi açıkça saymaktadır. Hastalığın görev yerinizde tedavisinin mümkün olmadığını ya da mevcut görev yerinizin annenizin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini sağlık kurulu raporuyla belgelendirmeniz gerekir.
- Raporu devlet hastanesinden alabilir miyim?
- Alabilirsiniz. Raporun üniversite ya da eğitim araştırma hastanesinden alınmasını arayan ibare, Danıştay İkinci Dairesinin 28/3/2018 tarihli ve E. 2016/10054, K. 2018/2062 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
- Kayınvalidemin bakımını üstleniyorum, mazeret ileri sürebilir miyim?
- Yönetmeliğin 13. maddesinde sayılan kişiler arasında kayınvalide yer almaz. Bu durumda mazeret hükmüne doğrudan dayanmak mümkün değildir; dosyanın aile birliği ve ölçülülük ekseninde kurulması gerekir.
- Kardeşimin hastalığı için başvurabilir miyim?
- Ancak yargı kararıyla kardeşinize vasi tayin edilmiş olması hâlinde. Vasi kararı bulunmadıkça hüküm doğrudan uygulanmaz.
- Sağlık mazeretiyle atandığım ilde norm kadro fazlası çıkarıldım. Mazeretim korunmaz mı?
- Mazerete dayalı atamanın amaç ve sonuçlarını ortadan kaldıracak biçimde yeni bir atama yapılmaması gerektiği yönünde yargı kararları bulunmaktadır. Mazeretin sürdüğünü güncel belgeyle ispatlamanız hâlinde bu iddia sonuç doğurur.
- Her yıl rapor yenilemem zorunlu mu?
- Sağlık ve aile birliği mazeretine dayalı olarak yer değiştirenler bakımından mazeretin devam ettiğinin her yıl belgelendirilmesi öngörülmüştür. Belgelendirmemek, idareye mazeretin sona erdiği savunmasının kapısını açar.
- İşlemden sonra aldığım rapor dosyaya sunulabilir mi?
- Sunulmalıdır. Mahkemeler mazeretin işlem tarihinde ve hâlen devam edip etmediğini araştırmaktadır; güncel rapor bu araştırmanın en doğrudan delilidir.
- Mahkeme raporun yeterliliğini kendiliğinden araştırır mı?
- İYUK m. 20 uyarınca mahkemeler her türlü incelemeyi kendiliğinden yapabilir ve tarafların vermediği bilgi ve belgeleri idarelerden isteyebilir. Buna rağmen ara kararların dilekçede açıkça talep edilmesi isabetlidir.
- Sağlık mazereti başvurusu için atama dönemi beklenir mi?
- Beklenmez. Sağlık mazeretine bağlı yer değiştirmeler yarıyıl ve yaz tatilleri dışında da, yer değiştirme takvimine bağlı olmaksızın ve öğretmen ihtiyacı bulunan kurumlara yapılabilir.
- İdare mazeretimi hiç değerlendirmemiş, bu ayrı bir iptal sebebi midir?
- Evet. Mazeretin hiç değerlendirilmemesi eksik inceleme ve gerekçesizlik oluşturur; ayrıca işlemin maksat unsuru yönünden denetlenmesini gerektirir.
Bir yanıt yazın