Lynparza SGK (etken madde: olaparib), BRCA mutasyonu saptanan yüksek dereceli seröz karsinom olgularında kullanılan hedefe yönelik bir ilaçtır. SGK, SUT kuralları gerekçesiyle ödeme yapmamaktadır. İstanbul İş Mahkemesi’nin 2.7.2024 tarihli kararı, bu alandaki en kapsamlı gerekçeli kararlardan biridir ve konunun bütün hukukî çerçevesini ortaya koymaktadır.

I. Olayın Özeti

Davacıya yüksek dereceli seröz karsinom tanısı konulmuş; yapılan genetik analizde germline BRCA1 mutasyonu saptanmıştır. Klasik tedavi seçenekleriyle ömür beklentisi çok kısa olduğundan, son çare olarak günde bir tablet 300 mg olaparib tedavisi planlanmıştır. Hastanın ekonomik durumu ilacı karşılamaya elverişli değildir. SGK, SUT kuralları nedeniyle ödeme yapmamıştır. Lynparza SGK

II. Bilirkişi Raporu

Bilirkişi heyetinin 26.3.2024 tarihli raporunda; hastaya 2022 Ocak’ta seröz over karsinomu tanısıyla neoadjuvan üç kür karboplatin-paklitaksel uygulandığı, ardından opere edildiği ve adjuvan üç kür daha tedavi aldığı, 2022 Aralık’ta platin duyarlı relaps geliştiği, 2023 Mart’ta PET görüntülemede tam yanıt gözlendiği belirtilmiştir. Heyet, olaparib tedavisinin mevcut tedavi yöntemlerine göre daha etkin ve daha yararlı olduğu, kullanılmasının hayatî öneme haiz bulunduğu ve tıbben sigortalının iyileşmesine katkıda bulunacağı görüşünü bildirmiştir.

III. Mahkemenin Ortaya Koyduğu Hukukî Çerçeve

A. Uluslararası Dayanaklar

• AİHS m. 2: Yaşam hakkı devlete üç yükümlülük yükler: öldürmeme, yaşamı koruma ve ölümü soruşturma.
• 102 sayılı ILO Sözleşmesi: Hastalık hâlin Lynparza SGK de hekim reçetesiyle lüzum gösterilen ilacın temini güvence altındadır (m. 10/a-III). Yapılacak yardımlar, korunan kişinin sağlığını korumaya, çalışma gücünü iadeye ve şahsî ihtiyaçlarını karşılayabilme kabiliyetini artırmaya matuf olmalıdır.
• Avrupa Sosyal Şartı m. 12-13: Sosyal güvenlik ve tıbbî yardım hakkı.
• Anayasa m. 90/son: Bu sözleşmelere iç hukukta üstünlük tanınır.

B. Akılcı İlaç Kullanımı Ölçütü

Mahkeme, Dünya Sağlık Örgütü’nün 1985 Nairobi tanımına atıf yapmıştır: kişilerin klinik bulgularına ve bireysel özelliklerine göre uygun ilacı, uygun süre ve dozda, en uygun maliyetle sağlayabilmeleri. Bu çerçevede sırasıyla; hastanın probleminin tanımlanması, doğru teşhis, etkili tedavinin tanımlanması, uygun ilacın seçimi, dozunun ve uygulama süresinin belirlenmesi ve uygun reçete yazılması aranır.

Mahkemenin bu noktadaki tespiti kritik önemdedir:

Hastanın probleminin tanımlanması, doğru teşhis konulması, etkili tedavinin tanımlanması, uygun ilaç seçimi, dozu ve uygulama süresi belirlenmesi ve uygun reçete yazılması, tedavi uygulayan hekime aittir. Hekimin bu yönteme uygun hareket edip etmediği ancak denetlenebilir. Hekimin bu tespiti sağlık kurulu raporu ile desteklenmiş ve yargılama sırasında tekrar rapor alınmış ve uygun bulunmuş ise artık akılcı ilaç kullanımından söz edilmeli, bu kapsamda tedavi ve buna bağlı olarak ilaç giderleri karşılanmalıdır.

C. Yaşam Hakkı — Bütçe Dengesi

Mahkeme, Anayasa m. 65’teki “malî kaynakların yeterliliği” ölçüsünü ele alarak şu ayrımı yapmıştır: Kişilerin, devletin genel olarak herkese sağladığı tedaviden daha yükseğini talep etmesi sosyal haklar kapsamındadır ve kabul edilmeyebilir. Ancak tedavi veya ilaç temin edilmediğinde kişinin bedensel bütünlüğü bozulacak veya ölüm riski doğacaksa, konu yaşam hakkı kapsamına girer ve devletin pozitif yükümlülüğü ortaya çıkar.

Karar bu noktayı şöyle özetlemektedir: sosyal güvenlik, insanın kaderinin piyasaya ve başkalarının insafına terk edilmemesi demektir.

D. Katılım Payı Muafiyeti

Mahkeme, 5510 sayılı Kanun m. 69/d ve Genel Sağlık Sigortası İşlemleri Yönetmeliği m. 39 uyarınca, SUT eki “Katılım Payı Alınmayacak Kronik Hastalıklar Listesi”nde (EK-1/A) yer alan hastalıklarda katılım payı alınmayacağını belirlemiş; davacının hastalığının bu listede C56 kodu ile yer aldığını tespit etmiştir. Bu tespit, ilaç bedelinin kesintisiz karşılanması sonucunu doğurmaktadır.

IV. Hüküm

1. Davanın kabulü ile, davacının tedavisinde kullanılan olaparib etken maddeli Lynparza bedelinin Kurum tarafından karşılanmasına,
2. Sirkeci Sağlık Sosyal Güvenlik Merkezi işleminin iptaline,
3. 7.929,25 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine

hükmedilmiştir.

 

Kanser İlacı SGK Dava Dilekçesinde Bulunması Gereken Unsurlar

Opdivo, Tecentriq ve Azevay İçin SGK’ya Kanser İlacı Davası Nasıl Açılır?

Kanser İlacı SGK Tarafından Karşılanmıyorsa Ne Yapılır? (İade Davası Rehberi 2026)

SGK Kanser İlaçları Geri Ödemesi: Temmuz 2025’te Kapsama Alınan 5 İmmünoterapi İlacı

SGK Kanser İlacı Davası 2025-2026 | Karşılanmayan İlaçlar ve Hukuki Süreç

V. Uygulama Bakımından Çıkarılacak Sonuçlar

Birincisi, “akılcı ilaç kullanımı” savunması SGK’nın değil, hastanın lehine bir ölçüttür. Hekimin doğru teşhis, doğru ilaç, doğru doz ve süre ile reçete yazdığı belgelendiğinde, akılcı ilaç kullanımı gerçekleşmiş sayılır.

İkincisi, katılım payı muafiyeti ayrı bir talep kalemi olarak dava dilekçesine konulmalıdır. Hastalığın EK-1/A listesindeki tanı kodu belirtilmelidir.

Üçüncüsü, genetik test sonucu (BRCA1/2 mutasyonu) hedefe yönelik ilaçlarda dosyanın merkezî delilidir; rapora mutlaka işlenmelidir.

VI. Sonuç

Lynparza kararı, SGK ilaç davalarında mevzuat, uluslararası sözleşmeler, AİHM ve Anayasa Mahkemesi içtihadı ile Yargıtay ölçütlerini bir arada değerlendiren örnek bir karardır. Karardan çıkan temel ilke şudur: SUT listesi, yaşam hakkının söz konusu olduğu hâllerde ödememenin gerekçesi olamaz.

Sık Sorulan Sorular

Lynparza SGK tarafından ödeniyor mu? Koşullu geri ödeme kapsamındadır; belirli BRCA mutasyonlarında ve başvuru şartıyla ödenmektedir. Şartların sağlanmadığı gerekçesiyle verilen ret kararları dava konusu edilebilir.

BRCA mutasyonu şart mı? İlacın endikasyonu bakımından belirleyicidir; genetik test sonucu dosyanın en önemli delilidir.

Katılım payı ödemek zorunda mıyım? Hastalığınız SUT eki EK-1/A listesinde yer alıyorsa katılım payından muafsınız. Bu husus dava dilekçesinde ayrıca ileri sürülmelidir.

Mahkeme hangi ölçütü uyguluyor? İlacın hayatî öneme haiz ve zorunlu olup olmadığı, tıbben iyileşmeye katkı sağlayıp sağlamadığı ve mevcut tedavilere göre daha etkin ve yararlı olup olmadığı.