Eşi polis olan öğretmen ile eşi asker, jandarma veya sahil güvenlik personeli olan öğretmenlerin aile birliği başvurularında uyuşmazlık, mazeretin kabulü aşamasında değil, mazeretin karşılanması aşamasında doğmaktadır. İdare mazereti kural olarak kabul etmekte, ancak talep edilen yerde alanda norm kadro bulunmadığı gerekçesiyle başvuruyu reddetmektedir.
Bu rehberde anılan hükmün kişi ve zaman bakımından kapsamı, aile birliği mazeretiyle ilişkisi, norm kadro fazlası gerekçesiyle yapılan resen atamalarda kullanımı ve dava aşamasında ispat ile usul meseleleri ele alınmaktadır.
Norm kadro engelini kaldıran hüküm
Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik’in 9. maddesine 12/10/2000 tarihinde eklenen ve 21/3/2016 tarihli ve 2016/8671 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla değiştirilen fıkra, uyuşmazlığın merkezindedir.
İlgili mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı, mülki idare amirliği hizmetleri sınıfı, jandarma hizmetleri sınıfı, sahil güvenlik hizmetleri sınıfı ve emniyet hizmetleri sınıfına giren memurlar, Türk Silahlı Kuvvetlerine mensup subay ve astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile hakim ve savcıların görev süresiyle sınırlı olmak üzere atandıkları yere, memur olan eşinin atanmasında mevzuatı uyarınca yürürlüğe konulan norm kadro sayılarına ilişkin hükümler uygulanmaz.
Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik, m. 9
Eşi polis olan öğretmen bakımından hükmün dayandığı düşünce açıktır. Zorunlu yer değiştirmeye tabi bir görevde bulunan kamu görevlisi, atanacağı yeri kendisi belirleyemez. Aile birliğinin korunması ancak diğer eşin ona gitmesiyle sağlanabilir. Bu nedenle düzenleyici işlem, norm kadro doluluğunu bu özel hâlde bir engel olmaktan çıkarmıştır.
Jandarma hizmetleri sınıfı ile sahil güvenlik hizmetleri sınıfı, 12/12/2016 tarihli ve 2016/9742 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla hükmün kapsamına dâhil edilmiştir. Eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfının da kapsamda yer alması, öğretmen çiftleri bakımından hükmün karşılıklı olarak uygulanabilmesi sonucunu doğurur.
Kişi ve zaman bakımından kapsam
Eşi polis olan öğretmen dosyalarında hükmün uygulanmasında iki sınır tartışma konusu olmaktadır.
Birinci sınır: unvan. Metin, silahlı kuvvetler bakımından subay, astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşı saymaktadır. Sözleşmeli erbaş ve erler metinde yer almamaktadır. Bu itibarla eşi sözleşmeli er olan öğretmenler bakımından hükme doğrudan dayanmak güçtür; dosyanın 14. maddenin (a) bendi ile ölçülülük ekseninde kurulması isabetli olur.
İkinci sınır: süre. Hüküm korumayı, zorunlu yer değiştirmeye tabi eşin görev süresiyle sınırlı olarak tanımaktadır. Eşin o yerdeki görevi sona erdiğinde koruma da sona erer. Bu itibarla dava dilekçesinde eşin atama kararı ile hâlen o yerde görev yaptığını gösteren güncel belge birlikte sunulmalıdır.
Ayrıca eşin gerçekten zorunlu yer değiştirmeye tabi olup olmadığı ayrı bir ispat konusudur. Emniyet, jandarma ve sahil güvenlik hizmetleri sınıflarına dâhil personel hakkında, Yönetmeliğin 28. maddesinin üçüncü cümlesi uyarınca kendi özel yönetmeliklerinin uygulanmasına devam edilmektedir. Bu nedenle eşin bağlı olduğu kurumdan, kendisinin zorunlu yer değiştirmeye tabi olduğunu ve kurum içi atanma imkânının bulunmadığını belirten bir yazının temini tartışmayı baştan sonlandırır.
Aile birliği mazereti hükmüyle ilişkisi
9. maddedeki hüküm ile 14. maddedeki mazeret hükmü birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Dilekçede ikisinin ayrı başlıklar hâlinde ve bu sırayla işlenmesi gerekir.
Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik’in 14. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, kamu personeli olan eşin kurum içi yer değiştirme suretiyle atanma imkânının olmaması veya mevzuatı uyarınca eşin zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan bir görevde bulunması durumunda, memurun bu kapsamdaki eşin bulunduğu yere atanabileceğini düzenler. Bu hüküm, yer değiştirme hakkının kaynağıdır.
9. maddedeki hüküm ise bu hakkın önündeki tipik engeli kaldırır. Başka bir deyişle (a) bendi atamanın yapılabileceğini, 9. madde ise norm kadro doluluğunun buna engel oluşturmayacağını söyler. Uygulamada idare ilkini kabul edip ikincisini uygulamamakta; ret gerekçesini yalnızca kadro doluluğuna dayandırmaktadır.
Dilekçe notu: İdarenin ret gerekçesi norm kadro bulunmaması ise, dava dilekçesinde bu iki hüküm arka arkaya konulmalı ve ret gerekçesinin doğrudan bir düzenleyici işlem hükmüne aykırı olduğu gösterilmelidir. Bu, ölçülülük tartışmasına hiç girilmeden sonuç alınabilecek bir noktadır.
Norm kadro fazlası atamalarında hükmün kullanımı
Eşi polis olan öğretmen norm kadro fazlası yapılabilir mi sorusu, iki ayrı meseleyi içerdiğinden ayrıştırılarak cevaplanmalıdır.
Birincisi fazlalığın tespitidir. Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Öğretmenlerin Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 34. maddesinin birinci fıkrası, fazlalığın hizmet puanı en az olandan başlanarak belirleneceğini öngörür; eşin mesleği bu tespitte bir ölçüt değildir. Bu itibarla eşi kolluk personeli olan öğretmen de teknik olarak norm kadro fazlası konumuna düşebilir.
İkincisi fazlalığın giderilmesi için yapılacak atamadır. Burada aile birliği devreye girer. Öğretmenin, eşinin görev yaptığı yerden koparılacak biçimde başka bir ilçe grubuna gönderilmesi, aile birliğini koruyan hükümlerin amacına aykırıdır. Üstelik idare, talep edilen yerde norm doluluğunu gerekçe gösteremez; 9. maddedeki hüküm tam da bunu engellemektedir.
Bu değerlendirmeye Anayasa’nın 41. maddesinden doğan pozitif yükümlülük ile 657 sayılı Kanun’un 72. maddesindeki aile birliğinin muhafazası ödevi eklenir. Kendi personel politikasıyla aile birliğini fiilen ortadan kaldıran bir idari işlem, bu yükümlülüklerle bağdaşmaz ve maksat unsuru yönünden denetime tabi tutulur.
İlçe grubu kuralının bu dosyalardaki etkisi
Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Öğretmenlerin Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 29. maddesinin beşinci fıkrası, mazeretin bulunduğu ilçe ile görev yapılan ilçenin aynı ilçe grubunda olması hâlinde mazerete bağlı yer değişikliği başvurusu yapılamayacağını öngörmüştür. İlçe grupları, 41. madde uyarınca coğrafi özellikler ve ulaşım imkânları dikkate alınarak oluşturulmuş ve EK-2 çizelgesinde gösterilmiştir.
Bu kural, eşi polis olan öğretmen bakımından da geçerlidir ve eşin görev yaptığı ilçe ile öğretmenin görev yerinin aynı grupta bulunması hâlinde mazeret başvurusunu ehliyet yönünden kapatır. Buna karşılık kural, mazeret başvurusuna ilişkindir; norm kadro fazlası gerekçesiyle tesis edilmiş resen atama işleminin hukuka uygunluk denetimini kapsamaz. Grup içinde bulunmakla birlikte ulaşımın fiilen imkânsız olduğu hâllerde ölçülülük denetimi ayrıca gündeme gelir.
Başvuru öncesinde Resmî Gazete’de yayımlanan EK-1 Hizmet Bölgeleri ve EK-2 İlçe Grupları çizelgeleri üzerinden ilinize ait grupların kontrol edilmesi, ehliyet yönünden reddedilecek bir başvurunun önüne geçer.
Dava usulü, ispat ve talep edilecek ara kararlar
Eşi polis olan öğretmen dosyalarında çoğu zaman iki ayrı işlem bulunur: atama veya yer değiştirme talebinin reddine ilişkin işlem ile buna karşı yapılan itirazın reddine ilişkin işlem. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 5. maddesi, aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işlemin tek dilekçeyle dava konusu edilmesine imkân tanıdığından, her iki işlem birlikte dava edilmelidir.
Delil listesi bakımından şunlar sunulmalıdır:
- Eşin atama kararı ile hâlen o yerde görev yaptığını gösteren güncel görev belgesi.
- Eşin bağlı olduğu kurumdan, zorunlu yer değiştirmeye tabi olduğunu ve kurum içi atanma imkânının bulunmadığını belirten yazı.
- Evlilik durumunu kanıtlayan belge.
- Varsa çocukların okul kayıtları ve ikamet belgesi.
- Atama kararnamesi, itiraz dilekçesi ve idarenin ret yazısı.
2577 sayılı Kanun’un 20. maddesindeki re’sen araştırma ilkesine dayanılarak, eşin görev yaptığı ilçede davacının alanına ait boş norm kadro durumunun ve idarenin ret gerekçesinin dayanağı olan kadro verilerinin ara kararla istenmesi talep edilmelidir. İdarenin kadro bulunmadığı yönündeki savunmasının doğruluğu çoğu zaman bu yazışmayla ortaya çıkmaktadır.
Dava açma süresi, yetkili mahkeme, yürütmenin durdurulması ve kanun yollarına ilişkin ayrıntılar için norm kadro fazlası resen atama iptali başlıklı kapsamlı rehberimize; mazeretin genel bent sistemi için eş durumu mazereti ve öğretmen tayini başlıklı çalışmamıza bakılabilir.
Sık sorulan sorular
- Eşim polis, tayin talebim norm kadro yok gerekçesiyle reddedildi. Ne yapabilirim?
- Zorunlu yer değiştirmeye tabi emniyet hizmetleri sınıfı personelinin atandığı yere, memur olan eşinin atanmasında norm kadro sayılarına ilişkin hükümler uygulanmaz. Bu ret gerekçesi düzenleyici işlem hükmüne aykırıdır ve iptal davasına konu edilebilir.
- Eşim uzman çavuş, bu hükümden yararlanabilir miyim?
- Uzman erbaşlar hükümde açıkça sayılmıştır. Eşinizin uzman erbaş statüsünü gösteren belgenin başvuruya eklenmesi gerekir.
- Eşim sözleşmeli er, aynı korumadan yararlanır mıyım?
- Hükümde sözleşmeli erbaş ve erler sayılmamıştır. Bu durumda doğrudan bu hükme dayanmak güçtür; dosyanın aile birliği mazereti ve ölçülülük ekseninde kurulması gerekir.
- Eşim jandarmada görevli, kapsama dâhil mi?
- Dâhildir. Jandarma hizmetleri sınıfı ile sahil güvenlik hizmetleri sınıfı, 2016 yılında yapılan değişiklikle hükmün kapsamına alınmıştır.
- Eşim hâkim, aynı kural uygulanır mı?
- Uygulanır. Hâkim ve savcılar hükümde açıkça sayılan gruplar arasındadır.
- Norm kadro fazlası çıkarıldım, eşimin bulunduğu ilçeye atanmayı isteyebilir miyim?
- İsteyebilirsiniz. Fazlalığın giderilmesi için yapılacak atamada aile birliğinin gözetilmesi gerekir; idare o yerde norm doluluğunu ret gerekçesi olarak kullanamaz.
- Eşimin görev yeri değişirse hakkım devam eder mi?
- Hüküm korumayı eşin görev süresiyle sınırlı olarak tanımaktadır. Eşinizin görev yeri değiştiğinde yeni duruma göre başvurunun yenilenmesi gerekir.
- Eşimle aynı ilçe grubundayız, yine de tayin isteyebilir miyim?
- Yönetmeliğin 29. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca mazerete bağlı başvuru yapılamaz. Ancak ulaşımın fiilen imkânsız olduğu hâllerde ölçülülük denetimi ayrıca gündeme gelebilir.
- Hem ret işlemini hem itirazın reddini birlikte dava edebilir miyim?
- Edebilirsiniz. İYUK m. 5, aralarında sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işlemin tek dilekçeyle dava konusu edilmesine imkân tanır.
- İdare kadro olmadığını söylüyor, bunu nasıl denetletirim?
- İYUK m. 20’deki re’sen araştırma ilkesine dayanarak, eşinizin görev yaptığı yerde alanınıza ait boş norm kadro durumunun ara kararla idareden istenmesini talep edebilirsiniz.
Bir yanıt yazın